01. Czy leki przeciwdepresyjne stosowane w ciąży zwiększają ryzyko autyzmu i ADHD?

Wersja tekstowa

Leki przeciwdepresyjne w ciąży a neurorozwój potomstwa

Nawet jedna na pięć kobiet doświadcza okołoporodowych zaburzeń nastroju i lękowych, a pacjentki często przychodzą na wizyty po zapoznaniu się z artykułami prasowymi, wpisami na blogach, materiałami w mediach społecznościowych, a nawet dyskusjami panelowymi US Food and Drug Administration (FDA), w których poruszane są obawy dotyczące możliwego związku między stosowaniem leków przeciwdepresyjnych w ciąży a zaburzeniami neurorozwojowymi u dzieci.

Czy prenatalna ekspozycja na leki przeciwdepresyjne zwiększa u dzieci ryzyko zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD), zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) lub innych zaburzeń neurorozwojowych? I czy jesteś wystarczająco przygotowany, aby omówić podstawy naukowe swojego stanowiska, gdy pacjentka zjawia się z artykułem sugerującym podwyższone ryzyko?

Opublikowane w tym miesiącu w Lancet Psychiatry badanie podejmuje te pytania. W ramach kompleksowego przeglądu systematycznego i metaanalizy 37 badań obejmujących ponad 25 milionów ciąż autorzy oceniają zgromadzone dowody i formułują wnioski.

Przegląd systematyczny z pulą 37 badań

Celem autorów była synteza i ocena dowodów dotyczących zgłaszanych związków między prenatalną ekspozycją na leki przeciwdepresyjne a zaburzeniami neurorozwojowymi u niemowląt. Przeszukując wszystkie główne bazy danych od ich powstania do wiosny 2025 roku, zidentyfikowali ostatecznie 37 odpowiednich badań.

Kryteria wyszukiwania:

• Typy badań: wszystkie badania kohortowe i kliniczno-kontrolne
• Ekspozycja: stosowanie leków przeciwdepresyjnych przez matki lub ojców przed ciążą lub w jej trakcie
• Punkt końcowy: rozpoznania zaburzeń neurorozwojowych u potomstwa

Większość tych badań oceniała selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) — indywidualnie lub jako klasę — przy różnych dawkach i w różnych okresach ciąży, a łącznie obejmowały ponad pół miliona przypadków ekspozycji.

Analiza składała się z dwóch warstw:

• Analiza pierwotna: metaanaliza agregująca wyniki poszczególnych badań w celu wykorzystania łącznej mocy statystycznej całej literatury, testująca ogólny związek między jakąkolwiek prenatalną ekspozycją na leki przeciwdepresyjne a jakimkolwiek wynikiem w zakresie zaburzeń neurorozwojowych.
• Analizy wtórne: potencjalne związki między poszczególnymi lekami przeciwdepresyjnymi i klasami leków a określonymi zaburzeniami neurorozwojowymi, w tym ASD, ADHD oraz rzadziej badanymi punktami końcowymi, takimi jak niepełnosprawność intelektualna i zaburzenia motoryczne.

Związki słabły po uwzględnieniu efektów zakłócających

Przed uwzględnieniem efektów zakłócających wstępna analiza autorów odtworzyła wcześniej opisywane wyniki. Stosowanie leków przeciwdepresyjnych przez matkę w trakcie ciąży wiązało się z nieznacznie zwiększonym ryzykiem:

• Zaburzeń neurorozwojowych jako całości
• ADHD
• ASD

Jakość dowodów została jednak oceniona jako bardzo niska. Związki te nie wykazywały spójnej zależności od dawki, a co istotne, stosowanie leków przeciwdepresyjnych przed poczęciem również wiązało się znamiennie z rozpoznaniem ADHD i ASD u potomstwa.

Kiedy autorzy ograniczyli analizę do badań o wyższej jakości metodologicznej, uwzględniających efekty zakłócające, niemal wszystkie obserwowane związki między stosowaniem leków przeciwdepresyjnych a zaburzeniami neurorozwojowymi przestały być statystycznie znamienne lub klinicznie istotne.

Wyjaśnianie pacjentom metodologii badań naukowych

Omawiając z pacjentkami, w jaki sposób wyniki badań kształtują moje zalecenia kliniczne, staram się poświęcić czas na wyjaśnienie, dlaczego wyżej cenię pewne projekty badań od innych, a także — prostym językiem — co tak naprawdę te projekty testują. Przekonuję się, że pacjentki, szczególnie te, które zadały sobie trud przyniesienia literatury, którą znalazły i która je niepokoi, naprawdę doceniają takie podejście. Oto główne punkty, które staram się podkreślić.

Po pierwsze, wiemy, że genetyka odgrywa rolę w ryzyku rozwoju zaburzeń neurorozwojowych, dlatego najlepsze projekty badań uwzględniają tę zmienną. Dwa przykłady, które często omawiam:

• Projekty z dopasowaniem rodzeństwa porównują wyniki między rodzeństwem, gdy jedno z nich było eksponowane w trakcie ciąży, a drugie nie. Ponieważ ryzyko genetyczne powinno być podobne w obrębie par rodzeństwa, przy rzeczywistym wpływie leku na ryzyko spodziewalibyśmy się większej liczby przypadków wśród eksponowanego rodzeństwa.
• Projekty porównujące kontynuację z odstawieniem leku zestawiają wyniki u niemowląt, których matki kontynuowały farmakoterapię w trakcie ciąży, z wynikami u niemowląt, których matki zaprzestały jej krótko przed poczęciem. Pomagają wyjaśnić, czy dany wynik jest bardziej przypisywalny lekowi, czy innym aspektom genetyki i środowiska matki. Gdyby lek zwiększał ryzyko, spodziewalibyśmy się mniejszej liczby przypadków wśród kobiet, które odstawiły go przed zajściem w ciążę.

Ta dyskusja bezpośrednio kształtuje moją rozmowę opartą na ocenie ryzyka względem ryzyka, w której wspólnie z pacjentką ważę znane ryzyko dla zdrowia psychicznego matki wynikające z odstawienia lub zmiany ustabilizowanego leczenia w stosunku do potencjalnego ryzyka związanego z ekspozycją płodu. Staram się wyraźnie skupiać naukową dyskusję na konkretnej decyzji klinicznej — na przykład dotyczącej kontynuowania leku przeciwdepresyjnego w ciąży.

Na podstawie omawianego badania wcześniej opisywane związki stwierdzano również przy stosowaniu leków przeciwdepresyjnych przed poczęciem, a odstawienie leku przed poczęciem nie miało wpływu na wyniki neurorozwojowe u niemowląt. Dane nie uzasadniają zatem odstawiania leku w celu zmniejszenia nawet teoretycznego ryzyka. W ten sposób można dostosować rozmowę do tego, co jest najbardziej istotne w sytuacji klinicznej konkretnej pacjentki, co może różnić się w zależności od tego, czy pytanie dotyczy kontynuowania istniejącego leczenia, czy rozpoczęcia nowego.

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne wymagają odrębnego rozważenia

Na podstawie tego badania zmodyfikowałbym jednak rozmowę opartą na ocenie ryzyka względem ryzyka w przypadku pacjentek przyjmujących trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TCA), takie jak amitryptylina i nortryptylina. Dwie kwestie, które bym poruszył:

• Dane dotyczące tych konkretnych leków są mniej reassurujące niż dla SSRI i inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), które są częściej stosowane i badane; pewien sygnał ryzyka utrzymywał się nawet po próbach uwzględnienia efektu zakłócającego.
• Częściową przyczyną obaw sugerowanych przez bazę dowodową jest niewielka liczba dostępnych badań dotyczących ekspozycji na TCA.

Ponieważ TCA nie są zazwyczaj stosowane jako leki pierwszego rzutu w leczeniu depresji, może być tak, że inne strategie terapeutyczne, takie jak SSRI, były już wypróbowane — i rozmowa oparta na ocenie ryzyka względem ryzyka może nadal prowadzić do wniosku, że alternatywne strategie zagrażałyby eutymii matki.

Stosowanie leków przez ojców wskazuje na efekt zakłócający

Co ciekawe, autorzy zbadali również związek między stosowaniem leków przeciwdepresyjnych przez ojców a zaburzeniami neurorozwojowymi u niemowląt. W analizach nieskorygowanych stosowanie leków przez ojca w trakcie ciąży wiązało się podobnie z ADHD i ASD u potomstwa. Nie było jednak wystarczającej liczby badań, aby uwzględnić efekt zakłócający metodami takimi jak projekty z dopasowaniem rodzeństwa lub porównania z ojcami, którzy odstawili lek przed poczęciem.

Zdaniem autorów, wyniki dotyczące ojców stanowią dodatkowy dowód na rolę czynników genetycznych i środowiskowych, które mogą wyjaśniać związek między stosowaniem leków przeciwdepresyjnych przez matkę a neurorozwojem dziecka. Jest to najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie. Jednak w miarę jak pojawiają się kolejne badania testujące hipotezy dotyczące wpływu ekspozycji ojca na leki psychotropowe w trakcie ciąży — a zwłaszcza w okolicach poczęcia — psychiatrzy będą zapewne otrzymywać podobne pytania i konsultacje od pacjentów płci męskiej rozważających planowanie rodziny.

Warto odnotować, że w 2024 roku Komitet ds. Oceny Ryzyka w zakresie Nadzoru nad Bezpieczeństwem Farmakoterapii (PRAC) Europejskiej Agencji Leków zalecił ostrożność w stosowaniu walproinianu u mężczyzn, powołując się na potencjalnie zwiększone ryzyko zaburzeń neurorozwojowych u potomstwa. Sygnał ten, opisany w skandynawskim badaniu populacyjnym, był następnie analizowany w innych badaniach, które nie potwierdziły związku między stosowaniem walproinianu przez ojca a ASD, a zamiast tego wykazały wysoce znamienne genetyczne nakładanie się wskazania do stosowania walproinianu z ASD.

Kliniczne dyskusje i ustalenia naukowe dotyczące stosowania leków psychotropowych przez ojców w dużej mierze odzwierciedlają te dla matek: utrzymanie eutymii w procesie zostawania rodzicem przynosi pacjentowi i całej rodzinie znane korzyści, a aktualne badania nie dostarczają przekonujących dowodów na zwiększone ryzyko dla potomstwa. Choć wyniki dotyczące ojców mogły być pierwotnie zamierzone jako element uspokojenia matek, jest równie prawdopodobne, że będziemy zapewniać ojców, iż choć dostępnych danych dotyczących ich ekspozycji jest mniej, wszelkie zgłaszane związki najczęściej przypisywalibyśmy efektowi zakłócającemu — w oparciu o nasze rozumienie badań przeprowadzonych wśród matek.

Podsumowanie

W mojej ocenie głównym wnioskiem z tego badania jest to, że dowody nie potwierdzają przyczynowego związku między prenatalną ekspozycją na leki przeciwdepresyjne a zaburzeniami neurorozwojowymi u eksponowanego potomstwa. Po uwzględnieniu wspólnych czynników rodzinnych i środowiskowych wcześniej opisywane obawy formułowane na podstawie mniej rygorystycznie zaprojektowanych badań indywidualnych zniknęły.

Jeśli lek przeciwdepresyjny byłby w innym przypadku wskazany dla pacjentki, dostępne dowody nie uzasadniają jego odstawienia ani redukcji dawki z obawy o neurorozwój niemowlęcia.

Abstract

Streszczenie oryginalnego artykułu, przytoczone w języku angielskim.

Maternal and paternal antidepressant use before and during pregnancy and offspring risk of neurodevelopmental disorders: a systematic review and meta-analysis

Joe Kwun Nam Chan, PhD; Alan Hung Fai Zhong, MBBS; Jacko Yat Hei Lam; Corine Sau Man Wong, PhD; Marco Solmi, PhD; Prof Christoph U Correll, MD & Prof Wing Chung Chang, MD.

Background

The potential risk of neurodevelopmental disorders following prenatal antidepressant exposure is concerning. Meta-analyses conducted in the past decade have had small study numbers and insufficient assessment of confounding by treatment indication. We aimed to synthesise risk of neurodevelopmental disorders, including ADHD and autism spectrum disorder (ASD), with antidepressant exposure before or during pregnancy in mothers and fathers, accounting for antidepressant classes, agents, dose, and confounding.

Methods

In this systematic review and meta-analysis, we searched Embase, MEDLINE, PsycINFO, and Web of Science from database inception to May 14, 2025, for studies that included mothers or fathers with antidepressant use before or during the pregnancy period and that reported data on neurodevelopmental disorders. Relative risks (RRs) were pooled using random-effect meta-analyses. We assessed publication bias, subgroup analyses, and quality assessment (Newcastle-Ottawa scale). No people with relevant lived experience were involved in the research and writing process. Only two studies reported ethnicity data. This study is registered with PROSPERO (CRD420251052595).

Findings

We identified 37 studies involving 648 626 antidepressant-exposed and 24 967 806 unexposed pregnancies (weighted average mean age 28·8 years, range 28·5-32·3). Prenatal antidepressant use was associated with a modestly increased risk of neurodevelopmental disorders in offspring (RR 1·13, 95% CI 1·08-1·18; k=2; I 2 =64·9%; p=0·051), including ADHD (1·35, 1·24-1·47; k=14; I 2 =90·2%; p<0·0001) and ASD (1·69, 1·24-2·30; k=25; I 2 =98·1%; p<0·0001), but not intellectual disabilities, motor disorders, or speech and language disorders. No significant difference in ASD risk was found between high-dose and low-dose exposure, and paternal antidepressant use around conception was not linked to ASD. Both SSRI and non-SSRI antidepressants exhibited increased risk for ADHD (SSRI 1·35, 1·20-1·51; k=11; I 2 =87·3%; p<0·0001; non-SSRI 1·41, 1·33-1·50; k=3; I 2 =0%; p=0·35) and ASD (SSRI 1·52, 1·39-1·65; k=21; I 2 =55·6%; p<0·0001; non-SSRI 1·19, 1·03-1·45; k=4; I 2 =0%; p=0·38). Notably, similar associations were found for pre-conception exposure. Observed associations were attenuated or became non-significant in sensitivity analyses accounting for confounding factors, such as maternal mental disorders, familial or genetic influences, and misclassification. Paternal antidepressant use during pregnancy served as a negative control and was associated with increased ADHD risk (1·46, 1·38-1·56; k=2; I 2 =25·3%; p=0·24) and ASD risk (1·28, 1·16-1·40; k=6; I 2 =35·0%; p=0·20). When confounding by indication was minimised, only amitriptyline and nortriptyline were associated with increased risk of ADHD (amitriptyline 1·74, 1·00-3·03) or ASD (amitriptyline and nortriptyline 2·02, 1·32-3·10), whereas no significant associations were found for specific SSRIs or SNRIs. The certainty of evidence

was low to very low.

Interpretation

This systematic review and meta-analysis indicated a small association between antidepressants and ADHD or ASD, which was attenuated or became non-significant after adjusting for confounding factors. Antidepressant treatment should be continued for pregnant women with moderate-to-severe depression. Optimising both maternal and paternal mental health is essential for the child’s long-term neurodevelopment.

Funding

None.

Piśmiennictwo

Chan, J.; Zhong, A.; Lam, J.; Wong, C.; Solmi, M.; Correll, C. et al. (2026). Maternal and paternal antidepressant use before and during pregnancy and offspring risk of neurodevelopmental disorders: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Psychiatry; 13(6):472-484.