Darmowa sekcja - Video Lectures

08. Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina

Opublikowano 1 lipca 2025 Data wygaśnięcia certyfikatu: 1 lipca 2028 DOI: 10.64239/PI-PL-VL9408

Scott R. Beach, M.D.

Associate Professor of Psychiatry - Harvard Medical School

Kluczowe punkty

Antagoniści NMDA, tacy jak amantadyna i memantyna, są uznawani za leki trzeciego rzutu w leczeniu katatonii, stosowane po benzodiazepinach i EW (elektrowstrząsach).
Antagoniści NMDA mogą być stosowani w monoterapii katatonii, jednak najczęściej wykorzystuje się ich jako augmentację do benzodiazepin.
Pomimo odsetka odpowiedzi wynoszącego 91% w niektórych przypadkach, ketamina nie jest zalecana w leczeniu katatonii ze względu na jej nieprzewidywalność i możliwość nasilenia objawów.

Darmowe pliki do pobrania w celu dostępu offline

Darmowe pobranie pliku PDF
Darmowe pobranie pliku audio (MP3)
Darmowe pobranie wideo (MP4)

Slajdy i transkrypcja

Slajd 1 z 13

W następnej części omówimy antagonistów NMDA w leczeniu katatonii.

Piśmiennictwo:

Scott R. Beach, M.D.

Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina Slajd 1 z 13

Slajd 2 z 13

Ostatnio mówiliśmy o tym, że antagoniści NMDA, takie jak memantyna i amantadyna, są ogólnie uznawane za leki trzeciej linii po benzodiazepinach i elektrowstrząsach (ECT). Brytyjskie wytyczne podtrzymują to zalecenie, wskazując, że gdy terapie pierwszego rzutu w leczeniu katatonii są niedostępne, przeciwwskazane, nieskuteczne lub tylko częściowo skuteczne, należy rozważyć próbę zastosowania antagonisty receptora NMDA, takiego jak amantadyna lub memantyna.

Piśmiennictwo:

Rogers, J. P., Oldham, M. A., Fricchione, G., Northoff, G., Ellen Wilson, J., Mann, S. C., Francis, A., Wieck, A., Elizabeth Wachtel, L., Lewis, G., Grover, S., Hirjak, D., Ahuja, N., Zandi, M. S., Young, A. H., Fone, K., Andrews, S., Kessler, D., Saifee, T., Gee, S., … David, A. S. (2023). Evidence-based consensus guidelines for the management of catatonia: Recommendations from the British Association for Psychopharmacology. Journal of Psychopharmacology, 37(4), 327–369. https://doi.org/10.1177/02698811231158232

Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina Slajd 2 z 13

Bezpłatne pliki do pobrania: „Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 3 z 13

Oprócz brytyjskich wytycznych, mamy również przegląd z 2024 roku dotyczący stosowania antagonistów NMDA, który może nam pomóc. W tym przeglądzie amantadyna była stosowana w co najmniej 27 przypadkach katatonii, a memantyna w co najmniej 20 przypadkach. Zdobywamy więc coraz więcej solidnych danych na temat stosowania tych leków. W większości przypadków podstawowym rozpoznaniem była schizofrenia, a w niektórych przypadkach antagoniści NMDA umożliwili szybkie ustąpienie objawów.

Piśmiennictwo:

Lee, J. H., & Suzuki, J. (2024). N-methyl-d-aspartate (NMDA) receptor antagonists for treatment of catatonia in adults: Narrative review. General Hospital Psychiatry, 91, 60-65. https://doi.org/10.1016/j.genhosppsych.2024.09.005

Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina Slajd 3 z 13

Slajd 4 z 13

Seria przypadków dotyczących amantadyny podkreśliła również jej zastosowanie u pacjentów z współwystępującą katatonią i delirium. Dowody nadal sugerują, że amantadyna i memantyna powinny być strategiami kolejnej linii, jeśli benzodiazepiny nie są w pełni skuteczne, a ECT nie jest dostępne.

Piśmiennictwo:

Lee, J. H., & Suzuki, J. (2024). N-methyl-d-aspartate (NMDA) receptor antagonists for treatment of catatonia in adults: Narrative review. General Hospital Psychiatry, 91, 60-65. https://doi.org/10.1016/j.genhosppsych.2024.09.005

Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina Slajd 4 z 13

Bezpłatne pliki do pobrania: „Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 5 z 13

Antagoniści NMDA są najczęściej dodawani lub stosowani jako augmentacja do benzodiazepiny, choć istnieją również doniesienia o ich stosowaniu w monoterapii.

Piśmiennictwo:

Lee, J. H., & Suzuki, J. (2024). N-methyl-d-aspartate (NMDA) receptor antagonists for treatment of catatonia in adults: Narrative review. General Hospital Psychiatry, 91, 60-65. https://doi.org/10.1016/j.genhosppsych.2024.09.005

Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina Slajd 5 z 13

Slajd 6 z 13

Innym środkiem, który wzbudził pewne zainteresowanie w kontekście katatonii i jest również antagonistą NMDA, jest ketamina. Ketamina jest naprawdę interesująca, ponieważ w niektórych doniesieniach wiązano ją z ustępowaniem katatonii, ale w innych doniesieniach wiązano ją również z wywoływaniem lub nasilaniem katatonii.

Piśmiennictwo:

Evanoff, A. B., Baig, M., Taylor, J. B., & Beach, S. R. (2023). Ketamine: A practical review for the consultation-liaison psychiatrist. Journal of the Academy of Consultation-Liaison Psychiatry, 64(6), 521–532. https://doi.org/10.1016/j.jaclp.2023.06.001
Gouzoulis-Mayfrank, E., Heekeren, K., Neukirch, A., Stoll, M., Stock, C., Obradovic, M., & Kovar, K. A. (2005). Psychological effects of (S)-ketamine and N,N-dimethyltryptamine (DMT): a double-blind, cross-over study in healthy volunteers. Pharmacopsychiatry, 38(6), 301–311. https://doi.org/10.1055/s-2005-916185

Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina Slajd 6 z 13

Bezpłatne pliki do pobrania: „Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 7 z 13

Przypomnijmy, że starsze badanie wykazało, że u dziewięciu zdrowych ochotników otrzymujących ketaminę wystąpiło zależne od dawki zubożenie psychomotoryczne, zubożenie mowy, apatia i wycofanie, a u sześciu z tych osób zaobserwowano zjawiska motoryczne podobne do katatonii, w tym przyjmowanie nienaturalnych pozycji. Jest więc dość jasne, że ketamina może powodować katatonię i objawy katatoniczne.

Piśmiennictwo:

Gouzoulis-Mayfrank, E., Heekeren, K., Neukirch, A., Stoll, M., Stock, C., Obradovic, M., & Kovar, K. A. (2005). Psychological effects of (S)-ketamine and N,N-dimethyltryptamine (DMT): a double-blind, cross-over study in healthy volunteers. Pharmacopsychiatry, 38(6), 301–311. https://doi.org/10.1055/s-2005-916185

Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina Slajd 7 z 13

Slajd 8 z 13

Jednak niedawny przegląd 25 przypadków pacjentów otrzymujących ketaminę w leczeniu katatonii wykazał 91% wskaźnik odpowiedzi i 55% wskaźnik remisji.

Piśmiennictwo:

Caliman-Fontes, A. T., Vieira, F., Leal, G. C., Carneiro, B. A., Quarantini-Alvim, Y., Andrade, T. V., Mello, R. P., Gadelha, A., Lacerda, A. L. T., & Quarantini, L. C. (2024). Ketamine for catatonia: A novel treatment for an old clinical challenge? A systematic review of the evidence. Schizophrenia Research, 271, 355–370. https://doi.org/10.1016/j.schres.2024.07.055

Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina Slajd 8 z 13

Bezpłatne pliki do pobrania: „Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 9 z 13

Rozmawiałem z kilkoma ekspertami od ketaminy o tym, jak to wyjaśniają, i zwrócili uwagę, że jednym ze sposobów myślenia o tym jest uwzględnienie faktu, że ketamina jest lekiem o bardzo niespecyficznym działaniu, wpływającym na wiele receptorów, w tym receptory NMDA, receptory opioidowe, dopaminowe, serotoninowe, noradrenergiczne, cholinergiczne i receptory GABA.

Piśmiennictwo:

Caliman-Fontes, A. T., Vieira, F., Leal, G. C., Carneiro, B. A., Quarantini-Alvim, Y., Andrade, T. V., Mello, R. P., Gadelha, A., Lacerda, A. L. T., & Quarantini, L. C. (2024). Ketamine for catatonia: A novel treatment for an old clinical challenge? A systematic review of the evidence. Schizophrenia Research, 271, 355–370. https://doi.org/10.1016/j.schres.2024.07.055

Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina Slajd 9 z 13

Slajd 10 z 13

Uważają oni, że odpowiedź katatonii na ketaminę może zależeć od podstawowej choroby psychicznej, a także od dawki ketaminy. Zwrócili uwagę, że ketamina działa na to samo miejsce receptora NMDA, otwarty kanał, co memantyna i amantadyna, ale z dużo większym powinowactwem wiązania. Pod tym względem jest właściwie podobna do PCP, który również działa na otwarty kanał z większym powinowactwem. Z wcześniejszej literatury wiemy, że PCP, podobnie jak ketamina, może również wywoływać lub nasilać katatonię.

Piśmiennictwo:

Caliman-Fontes, A. T., Vieira, F., Leal, G. C., Carneiro, B. A., Quarantini-Alvim, Y., Andrade, T. V., Mello, R. P., Gadelha, A., Lacerda, A. L. T., & Quarantini, L. C. (2024). Ketamine for catatonia: A novel treatment for an old clinical challenge? A systematic review of the evidence. Schizophrenia Research, 271, 355–370. https://doi.org/10.1016/j.schres.2024.07.055

Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina Slajd 10 z 13

Bezpłatne pliki do pobrania: „Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 11 z 13

Z tych powodów osobiście byłbym bardzo ostrożny w stosowaniu ketaminy u pacjentów z katatonią, właśnie ze względu na jej nieprzewidywalność, i znacznie bardziej skłaniałbym się ku stosowaniu amantadyny lub memantyny, które mają obecnie więcej przypadków sukcesu i nie ma wskazań, że powodują lub nasilają katatonię.

Piśmiennictwo:

Caliman-Fontes, A. T., Vieira, F., Leal, G. C., Carneiro, B. A., Quarantini-Alvim, Y., Andrade, T. V., Mello, R. P., Gadelha, A., Lacerda, A. L. T., & Quarantini, L. C. (2024). Ketamine for catatonia: A novel treatment for an old clinical challenge? A systematic review of the evidence. Schizophrenia Research, 271, 355–370. https://doi.org/10.1016/j.schres.2024.07.055

Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina Slajd 11 z 13

Slajd 12 z 13

Podsumowując, oto kilka kluczowych punktów z tej części: Antagonistów NMDA należy rozważyć jako monoterapię lub augmentację, gdy benzodiazepiny i ECT są nieskuteczne, częściowo skuteczne lub nie mogą być stosowane. Amantadyna była stosowana częściej niż memantyna w literaturze opisującej przypadki, choć obie były stosowane już dziesiątki razy.

Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina Slajd 12 z 13

Bezpłatne pliki do pobrania: „Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 13 z 13

Pojawiają się doniesienia o sukcesach w stosowaniu ketaminy, ale nadal nie jest ona zalecana ze względu na potencjał nasilania katatonii, co może być związane z niespecyficznością tego środka w porównaniu z innymi antagonistami NMDA.

Antagoniści NMDA w leczeniu katatonii: amantadyna, memantyna i ketamina Slajd 13 z 13

Następna sekcja

09. Inne strategie farmakologiczne w leczeniu katatonii: zolpidem, bromokryptyna i karипrazyna

Cele edukacyjne:
Po ukończeniu tej aktywności uczestnik będzie potrafił:

Rozpoznawać objawy kliniczne katatonii z wykorzystaniem zwalidowanych narzędzi oceny.
Wdrażać oparte na dowodach naukowych interwencje farmakologiczne w katatonii.
Identyfikować i leczyć powikłania somatyczne związane z katatonią.

Data pierwotnej publikacji: 1 lipca 2025
Data wygaśnięcia: 1 lipca 2028

Wykładowca: Scott R. Beach, M.D.
Redaktor medyczny: Flavio Guzmán, M.D.

Istotne powiązania finansowe:

Żaden z wykładowców, organizatorów i recenzentów tej aktywności edukacyjnej nie zgłasza istotnych powiązań finansowych w ciągu ostatnich 24 miesięcy z niekwalifikującymi się firmami, których podstawową działalnością jest produkcja, marketing, sprzedaż, odsprzedaż lub dystrybucja produktów zdrowotnych stosowanych przez pacjentów lub u pacjentów.

Dane kontaktowe: W przypadku pytań dotyczących treści lub dostępu do tej aktywności prosimy o kontakt: support@psychopharmacologyinstitute.com

Instrukcja uczestnictwa i uzyskania punktów:
Uczestnicy muszą ukończyć aktywność online w podanym powyżej okresie ważności punktów.

Aby uzyskać punkty CME, wykonaj następujące kroki:

Zapoznaj się z wymaganymi treściami edukacyjnymi na stronie tego kursu.
Wypełnij ocenę po zakończeniu aktywności, aby przekazać informacje zwrotne niezbędne do celów ciągłej akredytacji oraz rozwoju przyszłych aktywności. UWAGA: wypełnienie oceny po quizie jest warunkiem otrzymania uzyskanych punktów.
Pobierz swój certyfikat.

Prosimy pamiętać, że daty ukończenia certyfikatów CME i SA CME są rejestrowane w czasie UTC. W zależności od lokalnej strefy czasowej aktywności ukończone późno w ciągu dnia mogą pojawić się na certyfikacie z datą następnego dnia.

Accreditation Statement:
This activity has been planned and implemented in accordance with the accreditation requirements and policies of the Accreditation Council for Continuing Medical Education through the joint providership of Medical Academy LLC and the Psychopharmacology Institute. Medical Academy is accredited by the ACCME to provide continuing medical education for physicians.

Oświadczenie o akredytacji (tłumaczenie referencyjne): Ta aktywność została zaplanowana i zrealizowana zgodnie z wymogami i zasadami akredytacji Accreditation Council for Continuing Medical Education, w ramach wspólnej organizacji Medical Academy LLC i Psychopharmacology Institute. Medical Academy posiada akredytację ACCME do prowadzenia ustawicznego kształcenia medycznego lekarzy.

Credit Designation Statement:
Medical Academy designates this enduring activity for a maximum of 1.5 AMA PRA Category 1 credit(s)™. Physicians should claim only the credit commensurate with the extent of their participation in the activity.

Oświadczenie o przyznawaniu punktów (tłumaczenie referencyjne): Medical Academy przyznaje tej stałej aktywności maksymalnie 1.5 AMA PRA Category 1 credit(s)™. Lekarze powinni ubiegać się wyłącznie o punkty odpowiadające zakresowi ich udziału w aktywności.

ANCC uznaje punkty AMA PRA Category 1 Credit(s)™ za godziny kontaktowe według następującego przelicznika: 1 CME = 1 godzina kontaktowa. Wszystkie nasze treści dotyczą psychofarmakologii, dlatego godziny farmakologii wykazane na certyfikacie odpowiadają punktom przyznanym za daną aktywność. Certyfikat podaje je w osobnym wierszu, oddzielnie od oświadczenia o przyznaniu punktów.

Oświadczenie o wykorzystaniu sztucznej inteligencji (AI):
Narzędzia sztucznej inteligencji (AI) mogły zostać wykorzystane na ograniczonych etapach opracowywania tej aktywności (np. przygotowanie wstępnej wersji lub dopracowanie języka). Konkretne narzędzie, wersja i data użycia są udokumentowane wewnętrznie.
AI nie określa zaleceń klinicznych. Cała treść jest sprawdzana, weryfikowana i zatwierdzana przez wymienionych wykładowców i redaktorów medycznych oraz odzwierciedla niezależny ludzki osąd kliniczny, zgodnie z ACCME Standards for Integrity and Independence in Accredited Continuing Education.