Wersja tekstowa
Inhibitory SGLT2 w leczeniu nerkowego uszkodzenia wywołanego litem
Podstawowy przekaz tego Quick Take: u pacjentów leczonych litem, u których dochodzi do pogorszenia czynności nerek, badane jest nowe narzędzie terapeutyczne – takie, które mogłoby umożliwić kontynuację leczenia litem zamiast rozważania stopniowego odstawiania leku z nadzieją, że inny stabilizator nastroju okaże się równie skuteczny.
Na wstępie warto przyjrzeć się szerszemu kontekstowi. Jakie ryzyko dla czynności nerek niesie za sobą lit? A następnie można ocenić, czy inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego 2 (SGLT2i) – owo potencjalne nowe narzędzie – mogłyby zapobiegać nerkowym uszkodzeniom wywołanym litem.
Ryzyko nerkowe litu pozostaje niejednoznaczne
Jakie ryzyko dla czynności nerek wiąże się ze stosowaniem litu? Znana jest moczówka prosta, będąca dla pacjentów źródłem uciążliwości – wzmożone pragnienie i wielomocz. Sama w sobie moczówka prosta nie oznacza jednak uszkodzenia nerek. Niemniej – podobnie jak wysokie stężenia litu i epizody jego toksyczności – moczówka prosta zwiększa ryzyko przewlekłej niewydolności nerek.
Mechanizm długoterminowej nefropatii związanej z litem jest inny: odpowiadają za nią ogniskowe włóknienie śródmiąższowe, zanik kanalików, poszerzenie dystalnej części nefronu oraz tworzenie mikrotorbieli. Dokładny mechanizm, w jakim lit prowadzi do tych zmian, pozostaje niejasny.
Nie jest nawet pewne, jak często dochodzi do niewydolności nerek spowodowanej litem. Przykładowo, opublikowany w 2025 roku przegląd Mayo Clinic przyniósł niejednoznaczne wyniki – część badań wskazywała na możliwe upośledzenie czynności nerek pod wpływem litu, inne nie wykazywały istotnego wpływu.
Co więcej – dla mnie jest to stosunkowo nowa informacja – gdy wskaźnik filtracji kłębuszkowej (eGFR w wynikach laboratoryjnych) obniża się, nie ma nawet pewności, że stopniowe odstawianie litu zapobiegnie dalszemu pogorszeniu. Jedno badanie potwierdziło skuteczność tej strategii, jednak kilka nowszych jej nie potwierdziło.
Dylemat odstawienia litu w chorobie afektywnej dwubiegunowej typu I
Niemniej aktualne zalecenia ekspertów, takie jak przegląd Nierenberga i wsp. opublikowany w JAMA w 2023 roku, wprost stwierdzają, że „długotrwałe stosowanie litu upośledza czynność nerek i obniża współczynnik filtracji kłębuszkowej”.
Jeśli leczy się pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową typu I, prędzej czy później napotka się chorego, u którego przed włączeniem litu dochodziło do poważnych, destrukcyjnych epizodów maniakalnych, a po jego zastosowaniu pacjent przez lata pozostawał bez nawrotów – i u którego teraz obniża się eGFR. Do tej pory zarówno lekarz, jak i pacjent musieli wspólnie decydować, kiedy i czy w ogóle podjąć ryzyko odstawienia litu, licząc na znalezienie równie skutecznej alternatywy. Być może wkrótce to się zmieni.
Mechanizm nerkoprotekcyjny inhibitorów SGLT2
I tu wkraczają inhibitory SGLT2: leki te działają na enzym w nerkach (ów kotransporter sodowo-glukozowy), który odpowiada za reabsorpcję glukozy z kanalika proksymalnego z powrotem do krwi. Zahamowanie tego enzymu prowadzi do wydalania nadmiaru cukru z moczem.
W ten sposób inhibitory SGLT2 (kanagliflozyna i cztery inne leki z grupy -flozyn) zostały opracowane do leczenia cukrzycy. Poprzez fascynujący, choć złożony mechanizm, SGLT2i chronią również nerki przed nadciśnieniem tętniczek, które uszkadza kłębuszki nerkowe i prowadzi do niewydolności nerek.
Istotne jest to, że SGLT2i chronią nerki przed nadciśnieniem tętniczek – a właśnie ten mechanizm leży u podłoża nefropatii cukrzycowej prowadzącej do niewydolności nerek. Być może zatem SGLT2i mogłyby oferować ochronę przed uszkodzeniem nerek wywołanym litem.
Inhibitory SGLT2 zmniejszyły ryzyko dializoterapii o połowę w chorobie afektywnej dwubiegunowej
Badając to zagadnienie, zespół Mayo Clinic stwierdził, że pacjenci z chorobą afektywną dwubiegunową z łagodną do umiarkowanej niewydolnością nerek, przyjmujący inhibitor SGLT2, byli jedynie o połowę mniej narażeni na konieczność dializoterapii w porównaniu z osobami nieprzyjmującymi tych leków.
To jest główny wniosek z pierwszej z omawianych publikacji: pacjenci z chorobą afektywną dwubiegunową i łagodną do umiarkowanej niewydolnością nerek, przyjmujący inhibitor SGLT2, byli dwukrotnie rzadziej kierowani do dializoterapii.
Poprawa eGFR po dołączeniu inhibitora SGLT2
W oparciu o te wyniki badacze – jak opisano w drugiej z omawianych prac, prowadzonej przez Mete Ercisa – poszukali pacjentów, którzy kiedykolwiek przyjmowali lit i jednocześnie otrzymali inhibitor SGLT2. W dokumentacji Mayo Clinic zidentyfikowano 56 takich chorych. Zespół oceniał, czy po włączeniu SGLT2i nastąpiła poprawa eGFR lub przynajmniej zwolnienie tempa jego spadku.
Wynik okazał się następujący: u pacjentów, którzy kiedykolwiek przyjmowali lit i następnie rozpoczęli leczenie inhibitorem SGLT2, eGFR przestało się obniżać. Co więcej – wzrosło.
Należy jednak zachować ostrożność w interpretacji tych wyników. Gdy analizowano wyłącznie pacjentów przyjmujących lit w momencie dołączenia SGLT2i, tempo spadku eGFR co prawda zwolniło, ale różnica nie była statystycznie istotna. W tej podgrupie znalazło się jednak zaledwie 22 pacjentów, a zatem są to jedynie wstępne obserwacje dotyczące potencjału inhibitorów SGLT2.
Profil ryzyka inhibitorów SGLT2 jest ograniczony i możliwy do kontrolowania
Rozważając zastosowanie tych leków w celu zmniejszenia ryzyka niewydolności nerek, należy oczywiście wziąć pod uwagę ryzyko związane z samymi SGLT2i. Istnieje ryzyko cukrzycowej kwasicy ketonowej, jednak jest ono rzadkie u osób bez cukrzycy.
Hipoglikemia? Nie – co jest o tyle interesujące, że receptor SGLT2 ulega obniżeniu regulacji przy niskich stężeniach glukozy.
Najczęstszym problemem są w praktyce grzybicze zakażenia narządów płciowych – dotyczą około 10% kobiet i 2–3% mężczyzn. Poza tym żadne inne poważne działanie niepożądane nie występuje powszechnie.
Inhibitory SGLT2 były do niedawna bardzo drogie, jednak przynajmniej w Stanach Zjednoczonych koszt spadł do średnio około 50 dolarów miesięcznie przy samodzielnej odpłatności.
Perspektywy i orotan litu
Jaki jest więc obecny stan wiedzy? Wskazane byłoby przeprowadzenie prostego otwartego badania oceniającego dołączenie SGLT2i u pacjentów leczonych litem z pogarszającą się czynnością nerek.
Tymczasem – w dawnych czasach rutynowo zastanawiano się, kiedy odstawiać lit, gdy czynność nerek pacjenta się pogarszała. Dlaczego czekać do momentu wystąpienia niewydolności nerek – myślałem wówczas? I opowiadałem się za wczesną zmianą leczenia. Jednak część – choć nie wszystkie – nowszych danych sugeruje, że lit może prowadzić do niewydolności nerek nawet po jego odstawieniu.
Być może właśnie SGLT2i uwolnią nas i naszych pacjentów z tego dylematu. Oczekując na dalsze dane dotyczące stosunku korzyści do ryzyka, pozwolę sobie dodać jeszcze jedną uwagę: co z oratanem litu? Większość dostępnych danych sugeruje, że w stężeniach terapeutycznych wykazuje on mniejszą nefrotoksyczność niż węglan litu – a przynajmniej nie większą, jak niegdyś sądzono. Być może zatem i w tym obszarze otwiera się przed nami nowy rozdział.
Piśmiennictwo
Singh, B., Gonzalez Suarez, M. L., Baweja, R., Abulseoud, O. A., Saunders, E. F., Frye, M. A., & Baweja, R. (2026). Sodium-glucose cotransporter-2 inhibitors lower risk of kidney replacement therapy and mortality in bipolar disorder with chronic kidney disease. Therapeutic Advances in Psychopharmacology, 16, 20451253261423437.
Ercis, M., Tarikogullari, I., Pazdernik, V. K., Gonzalez Suarez, M. L., Baweja, R., Miola, A., … & Singh, B. (2026). SGLT2 Inhibitors Associated With Improved Kidney Function in Lithium‐Treated Patients With Mood Disorders: A Real‐World Historical Cohort Study. Bipolar disorders, 28(2), e70094.
Ercis, M., Suarez, M. L. G., & Singh, B. (2025, January). Lithium and Kidney Disease. In Mayo Clinic Proceedings (Vol. 100, No. 1, pp. 19-25). Elsevier.
Schoretsanitis, G., De Filippis, R., Brady, B. M., Homan, P., Suppes, T., & Kane, J. M. (2022). Prevalence of impaired kidney function in patients with long‐term lithium treatment: a systematic review and meta‐analysis. Bipolar disorders, 24(3), 264-274.
Van Alphen, A. M., Bosch, T. M., Kupka, R. W., & Hoekstra, R. (2021). Chronic kidney disease in lithium-treated patients, incidence and rate of decline. International journal of bipolar disorders, 9(1), 1.
Nierenberg, A. A., Agustini, B., Köhler-Forsberg, O., Cusin, C., Katz, D., Sylvia, L. G., … & Berk, M. (2023). Diagnosis and treatment of bipolar disorder: a review. Jama, 330(14), 1370-1380.
van der Aa, M. J., Zittema, D., Doornebal, J., Hartong, E. G. T. M., Bisseling, E. M., Dammers, J., Klumpers, U. M. H., Kerckhoffs, A. P. M., Kupka, R. W., & Nijenhuis, T. (2026). A Significant Decline of Glomerular Filtration Rate in the Majority of Long-Term Lithium Users: Results of a Dutch Prospective 10-Year Cohort Study. Bipolar disorders, 28(2), e70082. https://doi.org/10.1111/bdi.70082
Brown, E., Heerspink, H. J. L., Cuthbertson, D. J., & Wilding, J. P. H. (2021). SGLT2 inhibitors and GLP-1 receptor agonists: established and emerging indications. Lancet (London, England), 398(10296), 262–276. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)00536-5
Abstract
Streszczenie oryginalnego artykułu, przytoczone w języku angielskim.
SGLT2 Inhibitors Associated With Improved Kidney Function in Lithium-Treated Patients With Mood Disorders: A Real-World Historical Cohort Study
Mete Ercis, Idil Tarikogullari, Vanessa K. Pazdernik, Maria L. Gonzalez Suarez, Raman Baweja, Alessandro Miola, Osama A. Abulseoud, Jonathan G. Leung, Susan L. McElroy, Alfredo B. Cuellar-Barboza, Michael J. Gitlin, Aysegul Ozerdem, Mark A. Frye, Balwinder Singh
Introduction
Sodium-glucose cotransporter-2 inhibitors (SGLT2i), initially developed for type 2 diabetes, have shown promise in improving renal outcomes in patients with and without diabetes. However, their effect on lithium-associated kidney dysfunction remains unknown.
Methods
This historical cohort study included patients from Mayo Clinic (2001-2023) with mood disorders who received lithium for ≥ 6 months and later used SGLT2i for ≥ 1 month. Data on SGLT2i use and lithium treatment were extracted from electronic health records. Serum creatinine values were used to calculate estimated glomerular filtration rate (eGFR) trajectories. Linear mixed-effects models with piecewise linear splines were used to estimate eGFR slopes before and after SGLT2i initiation, adjusted for age and sex.
Results
Fifty-six patients (mean age 57.4 years, 46.4% female), predominantly with bipolar disorder (87.5%), were included. The mean eGFR, measured nearest to SGLT2i initiation, was 77.9 ± 26.0 mL/min/1.73 m 2 , and the mean duration of SGLT2i use was 19.5 ± 17.8 months. Before SGLT2i initiation, eGFR declined at a rate of -1.43 mL/min/1.73 m 2 per year (p < 0.001). After initiation, eGFR increased by 0.69 mL/min/1.73 m 2 per year, reflecting a + 2.13 change (p = 0.025). Sensitivity analyses, including only patients on lithium at SGLT2i initiation (n = 22) or who had > 1 year of SGLT2i use (n = 29) showed similar, though non-significant, changes in slopes.
Conclusion
SGLT2i treatment was associated with a significant improvement in eGFR trajectory in patients with mood disorders who received long-term lithium therapy. These findings suggest a potential role for SGLT2is in mitigating lithium-associated kidney dysfunction and highlight the need for randomized controlled trials in this population.
Piśmiennictwo
Ercis, M.; Tarikogullari, I.; Pazdernik, V.; Gonzalez Suarez, M.; Baweja, R.; Miola, A.; Abulseoud, O.; Leung, J.; McElroy, S.; Cuellar‐Barboza, A.; Gitlin, M.; Ozerdem, A.; Frye, M. & Singh, B. (2026). <scp>SGLT2</scp> Inhibitors Associated With Improved Kidney Function in Lithium‐Treated Patients With Mood Disorders: A Real‐World Historical Cohort Study. Bipolar Disorders; 28(2).
