Wersja tekstowa
Agoniści GLP-1 w leczeniu przyrostu masy ciała wywołanego lekami przeciwpsychotycznymi
W ramach dzisiejszego Quick Take przyjrzymy się agonistom peptydu glukagonopodobnego 1 (GLP-1) stosowanym w leczeniu przyrostu masy ciała wywołanego lekami przeciwpsychotycznymi u pacjentów ze schizofrenią. Podstawą naszej dyskusji jest przegląd systematyczny z metaanalizą autorstwa Sampaio Sobral i wsp. z Brazylii, opublikowany w Schizophrenia Research. Uznałem, że to dobry moment na omówienie tej klasy leków, gdyż kliniczne zastosowanie agonistów GLP-1 zrewolucjonizowało — najpierw leczenie cukrzycy, a następnie — otyłości.
Pobierz PDF i inne pliki
Dwadzieścia lat: od eksenatydu do semaglutydu
Pragnę przypomnieć, że agoniści GLP-1 są dostępni od dłuższego czasu — eksenatyd był pierwszym lekiem z tej grupy zatwierdzonym w 2005 roku, czyli ponad 20 lat temu. Jednak prawdziwy przełom nastąpił w 2021 roku, kiedy agoniści GLP-1 wyszli na pierwszy plan, co objęło również pytanie, czy my, psychiatrzy, powinniśmy przepisywać je pacjentom ze schizofrenią.
Nasuwać się może pytanie: co takiego wydarzyło się w 2021 roku? Właśnie wtedy agonista GLP-1 nowej generacji — semaglutyd — został zatwierdzony do leczenia otyłości, nie tylko cukrzycy, co poniekąd wyprowadziło agonistów GLP-1 z cienia opieki diabetologicznej. Przypomina nam to również, że droga postępu w medycynie bywa bardzo długa.
Osiem randomizowanych badań, 523 pacjentów
Co istotne z naszej perspektywy jako psychiatrów — dysponujemy już wystarczającym doświadczeniem klinicznym z agonistami GLP-1 w postaci randomizowanych badań prowadzonych u pacjentów ze schizofrenią, by móc się zatrzymać i dokonać bilansu — co też uczynili Sampaio Sobral i wsp. w prezentowanym przeglądzie systematycznym z metaanalizą.
Do analizy włączono ostatecznie osiem randomizowanych badań obejmujących łącznie 523 pacjentów ze schizofrenią leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, którym podawano jeden z trzech agonistów GLP-1 (eksenatyd, liraglutyd lub semaglutyd) w porównaniu z placebo lub standardową opieką.
Pobierz PDF i inne pliki
Redukcja masy ciała o 6,47 kg
Pomijając — jak zawsze — szczegóły techniczne metaanalizy, przedstawię trzy kluczowe wnioski:
- Jako klasa, agoniści GLP-1 okazali się skuteczni w redukcji masy ciała. W całej grupie redukcja wyniosła 6,47 kg (14,3 funta).
- Redukcja nie była równomierna w przypadku trzech badanych agonistów GLP-1. Najsilniejszy efekt wykazał semaglutyd, następnie liraglutyd, przy czym eksenatyd miał najsłabsze działanie.
- Korzyści metaboliczne wykraczały poza redukcję masy ciała, ale nie obejmowały lipidów ani ciśnienia tętniczego. W przypadku tych parametrów czas leczenia w badaniach klinicznych mógł być po prostu zbyt krótki.
Ograniczenia
Chciałbym podkreślić trzy główne ograniczenia, którymi niniejsza metaanaliza nie zdołała się zająć.
Nowsze leki jeszcze niebadane
Po pierwsze, metaanaliza jest nieco przestarzała, ponieważ nie można było do niej włączyć nowszych, jeszcze silniej działających dualnych agonistów GLP-1 — z prostej przyczyny: nie były one dotychczas badane w tej populacji. Przykładami są tirzepatyd czy najnowiej zatwierdzony doustny niepeptydowy agonista GLP-1 — orforglipron.
Eksenatyd faktycznie nie jest już dostępny, gdyż producent podjął decyzję biznesową o zaprzestaniu jego wytwarzania. Nie była to decyzja podyktowana względami bezpieczeństwa ani skuteczności — jako lek pierwszy po prostu nie mógł dłużej konkurować, wymagając bowiem do dwóch wstrzyknięć na dobę.
Selekcja pacjentów i wpływ na śmiertelność nieznane
Po drugie, nie wiemy w pełni, czy korzyść jest największa u pacjentów wysokiego ryzyka, ani też czy odnosi się do każdego przypadku przyrostu masy ciała wywołanego lekami przeciwpsychotycznymi. Wiele badań preferowało włączanie pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi o wysokim ryzyku metabolicznym — konkretnie olanzapiną lub klozapiną.
Po trzecie, nie wiemy też naprawdę, czy uzyskane wyniki — zachęcające, co do tego nie ma wątpliwości — przełożą się w przyszłości na obniżenie śmiertelności, czyli wynik najważniejszy dla pacjentów. W tym celu potrzebne będą znacznie większe, długoterminowe badania. Istnieje jednak biologiczne uzasadnienie, że agoniści GLP-1 powinni korzystnie wpływać na krzywą śmiertelności, dlatego jestem tu ostrożnym optymistą.
Pobierz PDF i inne pliki
Wdrożenie może okazać się najtrudniejszym etapem
Podejrzewam, że ta klasa leków ma potencjał, by zrewolucjonizować leczenie otyłości u pacjentów ze schizofrenią, jednak w nadchodzącym dziesięcioleciu czeka nas wiele pracy — w tym opracowanie algorytmów opieki etapowej i selekcji pacjentów. Pojawia się również klinicznie niełatwe pytanie o to, jak poprawić ogólną dietę i aktywność fizyczną w tej populacji, gdyż samo wstrzyknięcie lub tabletka z agonistą GLP-1 może nie być wystarczające — lub przynajmniej nie tak skuteczne, jak mogłoby być.
Najbardziej złożoną kwestią jest jednak — moim zdaniem — wdrożenie i upowszechnienie. Kto i co ma robić w Państwa systemie opieki zdrowotnej w odniesieniu do agonistów GLP-1? Jaka jest rola psychiatry lub pielęgniarki specjalistycznej?
Czy będą Państwo sami przepisywać agonistów GLP-1, czy też będą Państwo opierać się na rozwiązaniach opieki koordynowanej? Konieczne będzie stworzenie nowych ścieżek postępowania — a to zawsze oznacza walkę z wiatrem.
Klasa leków skuteczna — szczegóły do ustalenia
Taki jest mój kliniczny wniosek końcowy na podstawie tej metaanalizy: agoniści GLP-1 jako grupa są skutecznymi lekami redukującymi przyrost masy ciała związany ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, jednak wiele szczegółów wymaga jeszcze wyjaśnienia w przyszłych badaniach — szczególnie z udziałem nowszych agonistów GLP-1 oraz w długoterminowych badaniach oceniających twarde punkty końcowe, takie jak śmiertelność sercowo-naczyniowa. Pomimo istnienia łącznego efektu klasy, pomiędzy poszczególnymi agonistami GLP-1 zachodzą różnice w skuteczności.
Uważam, że to ekscytujący czas, gdyż dysponujemy wreszcie narzędziem pozwalającym skutecznie radzić sobie z problemem metabolicznym u naszych pacjentów ze schizofrenią leczonych lekami przeciwpsychotycznymi — i potencjalnie ograniczyć zwiększoną śmiertelność sercowo-naczyniową, do której przyczyniają się nasze leki.
Chciałbym dodać, że w duchu sprawiedliwości dystrybutywnej uważam, iż nasz dyscyplina ma moralny obowiązek właściwego podejścia do tej kwestii — by zagwarantować pacjentom ze schizofrenią możliwość skorzystania z postępu medycyny reprezentowanego przez agonistów GLP-1, tak jak mają do tego prawo ich rówieśnicy niemający zaburzeń psychicznych.
Pobierz PDF i inne pliki
Abstract
Streszczenie oryginalnego artykułu, przytoczone w języku angielskim.
Effects of glucagon-like peptide-1 receptor agonists on metabolic outcomes in antipsychotic-treated patients with schizophrenia: A systematic review and meta-analysis
Milene Vitória Sampaio Sobral, Rodrigo Bettanim Menechini, Jordana Belgamasco Cavalcanti Marçal, Anna Victoria de Vasconcelos, Letícia Hanna Moura da Silva Gattas Graciolli, Rafaela Correia Maciel, Amanda Monteiro, Wellgner Fernandes Oliveira Amador & Thaísa Aparecida de Souza Acuia
Background
Individuals with schizophrenia have markedly increased cardiometabolic morbidity, largely attributable to antipsychotic-induced weight gain, insulin resistance, and dyslipidemia, particularly with clozapine- and olanzapine-based regimens. This systematic review and meta-analysis evaluated the efficacy and safety of glucagon-like peptide-1 receptor agonists (GLP-1RAs) in antipsychotic-treated patients with schizophrenia.
Methods
PubMed, Embase, and the Cochrane Central Register of Controlled Trials were searched from inception to September 16, 2025 for randomized clinical trials comparing GLP-1RAs with placebo or standard care. The review followed Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses guidelines and was prospectively registered in PROSPERO (CRD420251177261). Random-effects models were used to pool mean differences (MDs) and risk ratios (RRs).
Results
Eight randomized clinical trials including 523 participants were analyzed. GLP-1RAs significantly reduced body weight (MD -6.47; 95% CI, -9.61 to -3.32), body mass index (MD -2.83; 95% CI, -3.81 to -1.86), waist circumference (MD -5.35; 95% CI, -6.60 to -4.09), and glycated hemoglobin levels (MD -0.32; 95% CI, -0.39 to -0.26) compared with placebo or standard care. Exploratory subgroup analyses suggested marked differences across individual agents: exenatide showed a smaller and non-significant reduction in body weight, liraglutide showed a significant moderate reduction, and semaglutide showed the largest reduction. No significant effects were observed for fasting insulin, lipid parameters, or blood pressure. Gastrointestinal adverse events were more frequent with GLP-1RAs.
Conclusions
In this systematic review and meta-analysis, GLP-1RAs were associated with clinically meaningful improvements in anthropometric and glycemic outcomes in antipsychotic-treated patients with schizophrenia, with acceptable tolerability primarily characterized by gastrointestinal adverse events.
Piśmiennictwo
Sobral, M.; Menechini, R.; Marçal, J.; de Vasconcelos, A.; Graciolli, L.; Maciel, R. et al. (2026). Effects of glucagon-like peptide-1 receptor agonists on metabolic outcomes in antipsychotic-treated patients with schizophrenia: A systematic review and meta-analysis. Schizophrenia Research; 297:8-16.
