01. Czy agoniści GLP-1 mogą leczyć zaburzenie używania alkoholu?

Wersja tekstowa

Agoniści receptora GLP-1: obiecująca terapia zaburzenia używania alkoholu

Dzisiejsze omówienie dotyczy potencjalnie przełomowej nowej opcji terapeutycznej w leczeniu zaburzenia używania alkoholu (AUD).

Aktualne leki stosowane w AUD: ograniczona skuteczność

Obecnie dysponujemy trzema lekami zatwierdzonymi przez FDA w leczeniu AUD:

• Disulfiram (zatwierdzony w 1951 roku) • Akamprozat • Naltrekson

Żaden z tych leków nie wykazuje szerokiej skuteczności ani nie jest powszechnie stosowany. Disulfiram jest używany rzadko ze względu na poważne, potencjalnie zagrażające życiu działania niepożądane, które mogą wystąpić po spożyciu alkoholu.

Akamprozat i naltrekson charakteryzują się lepszym profilem bezpieczeństwa i tolerancji, jednak ich skuteczność jest jedynie umiarkowana.

Agoniści receptora GLP-1: nowa nadzieja

W obliczu ograniczeń dostępnych terapii dużym zainteresowaniem cieszy się nowa klasa leków: agoniści receptora peptydu glukagonopodobnego typu 1 (agoniści receptora GLP-1).

Do najważniejszych leków z tej grupy należą:

• Semaglutyd (nazwy handlowe: Ozempic i Wegovy) • Liraglutyd (nazwa handlowa: Saxenda)

Aktualnie semaglutyd posiada rejestrację FDA w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz otyłości, natomiast liraglutyd jest zatwierdzony wyłącznie w leczeniu otyłości. Żaden z tych leków nie jest zatwierdzony przez FDA do stosowania w AUD.

Dowody potwierdzające skuteczność agonistów receptora GLP-1

Zainteresowanie tymi lekami wynika z dwóch niezależnych linii dowodów:

1. Badania na gryzoniach i małpach wykazały, że agoniści receptora GLP-1 istotnie redukowali spożycie alkoholu.
2. Część pacjentów przyjmujących agonistów receptora GLP-1 z powodu otyłości zgłasza znaczące zmniejszenie głodu alkoholowego.

Dane z praktyki klinicznej: badanie szwedzkie

Badanie Lahteenvuo i współpracowników dostarcza danych z rzeczywistej praktyki klinicznej, potwierdzających potencjał agonistów receptora GLP-1 w terapii AUD. Badacze wykorzystali kompleksowe szwedzkie rejestry populacyjne i przeanalizowali dane 227 000 osób z zaburzeniami związanymi z używaniem alkoholu, spośród których niemal 8 000 miało przepisanego agonistę receptora GLP-1.

Wśród pacjentów, którym przepisano agonistę receptora GLP-1:

• 54% otrzymało semaglutyd • 31% otrzymało liraglutyd • 15% otrzymało inne agoniści receptora GLP-1

Istotna redukcja hospitalizacji związanych z alkoholem

Badanie wykazało, że pacjenci przyjmujący agonistę receptora GLP-1 mieli o jedną trzecią niższe ryzyko hospitalizacji z powodu zaburzeń związanych z alkoholem w okresach stosowania leku w porównaniu z okresami, gdy go nie przyjmowali.

Analiza statystyczna uwzględniała stosowanie leków psychotropowych lub przeciwcukrzycowych jako zmiennych kontrolnych.

Dla porównania, przepisanie zatwierdzonego leku stosowanego w AUD (akamprozatu, disulfiramu lub naltreksonu) wiązało się z jedynie skromną, 2% redukcją ryzyka hospitalizacji.

Mocne strony badania: projekt populacyjny

Badanie posiada szereg metodologicznych zalet, które zwiększają wiarygodność jego wyników. Dostępność danych obejmujących niemal całą populację kraju w całym okresie obserwacji w dużym stopniu eliminuje błędy wynikające z procedur doboru próby i wykruszeń uczestników.

Dodatkową zaletą jest zastosowanie zaawansowanego projektu z wewnątrzosobową grupą kontrolną. Każdy uczestnik stanowił własną grupę kontrolną – porównywano okresy przyjmowania leku z okresami bez leczenia. Takie podejście eliminuje wpływ czynników zakłócających związanych z różnicami w cechach socjodemograficznych lub klinicznych uczestników.

Ograniczenia badania: populacja i diagnostyka

Badanie ma jednak pewne ograniczenia. Populacja szwedzka cechuje się mniejszą różnorodnością rasową i etniczną niż populacja amerykańska – jedynie 6% uczestników badania deklarowało nieeuropejskie pochodzenie.

Kolejnym ograniczeniem jest oparcie się na rozpoznaniach figurujących w dokumentacji medycznej, które mogą być mniej precyzyjne niż diagnozy stawiane w warunkach badań naukowych przez przeszkolony personel. Ponadto badanie stosowało szeroką definicję zaburzeń związanych z alkoholem, nieograniczoną wyłącznie do AUD.

Perspektywy badań i implikacje kliniczne

Chociaż agoniści receptora GLP-1 wykazują obiecujące działanie w terapii AUD, przed uzyskaniem rejestracji FDA i wdrożeniem do praktyki klinicznej konieczne jest przeprowadzenie dalszych badań klinicznych obejmujących kilka lat pracy.

Wymagane będzie przeprowadzenie badań klinicznych fazy 2 i fazy 3, randomizowanych, kontrolowanych placebo (RCT), oceniających bezpieczeństwo, skuteczność i tolerancję tych leków u pacjentów bez cukrzycy ani problemów z kontrolą masy ciała.

Zalecana ostrożność przy stosowaniu off-label

W międzyczasie lekarze powinni zachować dużą ostrożność przy rozważaniu przepisywania tych leków poza wskazaniami rejestracyjnymi. Osobiście nie rozważałbym zastosowania agonisty receptora GLP-1 w AUD, dopóki pacjent wyraźnie nie odpowiedział w sposób niewystarczający na co najmniej jeden lek zatwierdzony przez FDA w tym wskazaniu.

Dziękuję za zapoznanie się z tym Quick Take dotyczącym potencjału agonistów receptora GLP-1 w leczeniu zaburzenia używania alkoholu.

Abstract

Streszczenie oryginalnego artykułu, przytoczone w języku angielskim.

Repurposing Semaglutide and Liraglutide for Alcohol Use Disorder

Markku Lähteenvuo, MD, PhD; Jari Tiihonen, MD, PhD; Anssi Solismaa, MD, PhD; Antti Tanskanen, PhD; Ellenor Mittendorfer-Rutz, PhD; Heidi Taipale, PhD

Importance

Preliminary studies suggest that glucagon-like peptide-1 receptor (GLP-1) agonists, used to treat type 2 diabetes and obesity, may decrease alcohol consumption.

Objective

To test whether the risk of hospitalization due to alcohol use disorder (AUD) is decreased during the use of GLP-1 agonists compared with periods of nonuse for the same individual.

Design, Setting, and Participants

This cohort study was an observational study conducted nationwide in Sweden using data from January 2006 to December 2023. The population-based cohort was identified from registers of inpatient care, specialized outpatient care, sickness absence, and disability pension. Participants were all residents aged 16 to 64 years who had a diagnosis of AUD.

Exposures

The primary exposure was use of individual GLP-1 agonists (compared with nonuse of GLP-1 agonists), and the secondary exposure was medications with indication for AUD.

Main Outcomes and Measures

The primary outcome was AUD hospitalization analyzed in a Cox regression within-individual model. Secondary outcomes were any substance use disorder (SUD)-related hospitalization, somatic hospitalization, and suicide attempt.

Results

The cohort included 227 866 individuals with AUD; 144 714 (63.5%) were male and 83 154 (36.5%) were female, with a mean (SD) age of 40.0 (15.7) years. Median (IQR) follow-up time was 8.8 (4.0-13.3) years. A total of 133 210 individuals (58.5%) experienced AUD hospitalization. Semaglutide (4321 users) was associated with the lowest risk (AUD: adjusted hazard ratio [aHR], 0.64; 95% CI, 0.50-0.83; any SUD: aHR, 0.68; 95% CI, 0.54-0.85) and use of liraglutide (2509 users) with the second lowest risk (AUD: aHR, 0.72; 95% CI, 0.57-0.92; any SUD: aHR, 0.78; 95% CI, 0.64-0.97) of both AUD and SUD hospitalization. Use of any AUD medication was associated with a modestly decreased risk (aHR, 0.98; 95% CI, 0.96-1.00). Semaglutide (aHR, 0.78; 95% CI, 0.68-0.90) and liraglutide (aHR, 0.79; 95% CI, 0.69-0.91) use were also associated with decreased risk of somatic hospitalizations but not associated with suicide attempts (semaglutide: aHR, 0.55; 95% CI, 0.23-1.30; liraglutide: aHR, 1.08; 95% CI, 0.55-2.15).

Conclusions and Relevance

Among patients with AUD and comorbid obesity/type 2 diabetes, the use of semaglutide and liraglutide were associated with a substantially decreased risk of hospitalization due to AUD. This risk was lower than that of officially approved AUD medications. Semaglutide and liraglutide may be effective in the treatment of AUD, and clinical trials are urgently needed to confirm these findings.

Piśmiennictwo

Lähteenvuo, M.; Tiihonen, J.; Solismaa, A.; Tanskanen, A.; Mittendorfer-Rutz, E. & Taipale, H. (2025). Repurposing Semaglutide and Liraglutide for Alcohol Use Disorder. JAMA Psychiatry; 82(1):94.