Darmowa sekcja - Video Lectures

05. Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna

Opublikowano 29 kwietnia 2026 Data wygaśnięcia certyfikatu: 29 kwietnia 2029 DOI: 10.64239/PI-PL-VL10905

David Osser, M.D.

Associate Professor of Psychiatry - Harvard Medical School

Kluczowe punkty

Stosuj hydroksyzynę jako lek pierwszego wyboru, a trazodon jako lek drugiego wyboru w bezsenności związanej z zasypianiem w przebiegu PTSD, po uprzednim zastosowaniu prazosyny w leczeniu koszmarów nocnych i wybudzeń.
Rozważ klonidynę, jeśli konieczne jest uzyskanie działania uspokajającego i poprawa ciągłości snu. Dawkowanie do 0,5 mg na noc; 0,05 mg w ciągu dnia, do 3 razy na dobę w razie potrzeby.
Oceń obecność bezsenności uwarunkowanej, gdy utrzymuje się lęk przed koszmarami nocnymi. W przypadku jej stwierdzenia, terapia CBT-I powinna mieć pierwszeństwo przed eskalacją farmakoterapii hipnotycznej.

Darmowe pliki do pobrania w celu dostępu offline

Darmowe pobranie pliku PDF
Darmowe pobranie pliku audio (MP3)
Darmowe pobranie wideo (MP4)

Slajdy i transkrypcja

Slajd 1 z 10

Kontynuujemy prezentację algorytmu farmakoterapii PTSD. W tej części omówimy postępowanie w przypadku trudności z zasypianiem w przebiegu PTSD.

Piśmiennictwo:

David Osser, M.D.

Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna Slajd 1 z 10

Slajd 2 z 10

Jak widać na schemacie blokowym, omawiamy teraz sytuację, w której pacjent ma trudności z zasypianiem. Problem ten może być główną dolegliwością lub może pojawić się po skutecznym leczeniu trudności z utrzymaniem snu, gdy pacjent nadal nie może zasnąć. Co zatem zalecamy? Za lek pierwszego wyboru uważamy hydroksyzynę, a za lek drugiego wyboru – trazodon. Jeśli prazosyna okazała się skuteczna w leczeniu koszmarów sennych i wybudzeń, ale trudności z zasypianiem nadal się utrzymują, ponownie sięgamy najpierw po hydroksyzynę, a następnie po trazodon. Dysponujemy jednak danymi z serii przypadków dotyczących klonidyny, które skłaniają nas do jej rozważenia.

Piśmiennictwo:

Bajor, L. A., Balsara, C., & Osser, D. N. (2025). Posttraumatic Stress Disorder Psychopharmacology Algorithm Update—2024-2025. Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 35, 135–140. https://doi.org/10.5152/pcp.2025.241041
Ahmadpanah, M., Sabzeiee, P., Hosseini, S. M., Torabian, S., Haghighi, M., Jahangard, L., Bajoghli, H., Holsboer-Trachsler, E., & Brand, S. (2014). Comparing the effect of prazosin and hydroxyzine on sleep quality in patients suffering from posttraumatic stress disorder. Neuropsychobiology, 69(4), 235–242. https://doi.org/10.1159/000362243

Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna Slajd 2 z 10

Bezpłatne pliki do pobrania: „Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 3 z 10

Była to retrospektywna analiza dokumentacji medycznej 79 weteranów leczonych w ośrodku VA w Chicago, którym przepisano klonidynę z powodu zaburzeń snu w przebiegu PTSD. Na podstawie retrospektywnej oceny CGI – Klinicznego Ogólnego Wrażenia Poprawy – stwierdzono, że 72% pacjentów spełniło kryteria poprawy: byli oceniani jako znacznie lub bardzo znacznie poprawieni w skali CGI. Niestety badanie nie miało grupy kontrolnej placebo, więc nie wiadomo, jakie byłyby wyniki w takiej grupie. Odnotowano również minimalne działania niepożądane.

Piśmiennictwo:

Burek, G. A., Waite, M. R., Heslin, K., Liewen, A. K., Yaqub, T. M., & Larsen, S. E. (2021). Low-dose clonidine in veterans with posttraumatic stress disorder. Journal of Psychiatric Research, 137, 480–485. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2021.03.008

Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna Slajd 3 z 10

Slajd 4 z 10

Wiem, że wielu klinicystów stosuje klonidynę przed prazosyną. Tymczasem klonidyna nie ma żadnych badań kontrolowanych. Dlaczego stosować ją jako pierwszą, skoro dysponujemy lekiem, który przebadano w 10 randomizowanych badaniach z grupą placebo, z czego 7 dało wyniki pozytywne? Co więcej, klonidyna jest silnym lekiem hipotensyjnym – znacznie silniejszym niż prazosyna – co oznacza, że będzie powodować u pacjentów więcej problemów z ciśnieniem krwi, niż jest to konieczne. A wszystko to bez żadnych dowodów w postaci badań kontrolowanych placebo.

Piśmiennictwo:

Burek, G. A., Waite, M. R., Heslin, K., Liewen, A. K., Yaqub, T. M., & Larsen, S. E. (2021). Low-dose clonidine in veterans with posttraumatic stress disorder. Journal of Psychiatric Research, 137, 480–485. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2021.03.008
Wendell, K. R., & Maxwell, M. L. (2015). Evaluation of clonidine and prazosin for the treatment of nighttime posttraumatic stress disorder symptoms. Federal Practitioner, 32(11), 8-14.

Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna Slajd 4 z 10

Bezpłatne pliki do pobrania: „Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 5 z 10

Zalecana dawka klonidyny na podstawie retrospektywnych danych z doświadczenia Bureka wynosi od 0,1 mg do 0,2 mg na noc, przy czym – o ile jest dobrze tolerowana – może być zwiększana nawet do 0,5 mg. W jego klinice stosuje się również dawki w ciągu dnia: 0,05 mg, czyli połowę tabletki 0,1 mg, do trzech razy dziennie w razie potrzeby, w celu łagodzenia dziennych objawów PTSD.

Piśmiennictwo:

Burek, G. A., Waite, M. R., Heslin, K., Liewen, A. K., Yaqub, T. M., & Larsen, S. E. (2021). Low-dose clonidine in veterans with posttraumatic stress disorder. Journal of Psychiatric Research, 137, 480–485. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2021.03.008

Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna Slajd 5 z 10

Slajd 6 z 10

Niektórzy klinicyści próbowali stosować plaster z klonidyną, aby uzyskać lepszą kontrolę nad dawkowaniem leku w ciągu dnia. Z doświadczeń Bureka wynika, że klonidyna – podobnie jak prazosyna – pomaga zarówno w zasypianiu, jak i w utrzymaniu snu.

Piśmiennictwo:

Burek, G. A., Waite, M. R., Heslin, K., Liewen, A. K., Yaqub, T. M., & Larsen, S. E. (2021). Low-dose clonidine in veterans with posttraumatic stress disorder. Journal of Psychiatric Research, 137, 480–485. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2021.03.008

Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna Slajd 6 z 10

Bezpłatne pliki do pobrania: „Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 7 z 10

To kończy tę krótką część poświęconą alternatywnym metodom leczenia zaburzeń snu. Należy pamiętać o ocenie wielu innych możliwych przyczyn trudności z zasypianiem. Jedną z nich jest bezsenność uwarunkowana. Polega ona na tym, że pacjent, który kiedyś miał poważne trudności ze snem – na przykład z powodu koszmarów sennych – zaczyna bać się zasypiania. Strach ten może utrzymywać się nawet bez koszmarów, wynikając z samego doświadczenia bezsenności i przewracania się z boku na bok. Nawet jeśli pierwotna przyczyna została wyeliminowana, pacjent nadal obawia się, że nie zaśnie, i zaczyna obsesyjnie sprawdzać godzinę: „Już pierwsza w nocy, a muszę wstać do pracy. Teraz jest pierwsza trzydzieści…” – i tak kręci się w kółko. To właśnie nazywamy bezsennością uwarunkowaną.

Piśmiennictwo:

Bajor, L. A., Balsara, C., & Osser, D. N. (2025). Posttraumatic Stress Disorder Psychopharmacology Algorithm Update—2024-2025. Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 35, 135–140. https://doi.org/10.5152/pcp.2025.241041
Kanady, J. C., Talbot, L. S., Maguen, S., Straus, L. D., Richards, A., Ruoff, L., & Neylan, T. C. (2018). Cognitive behavioral therapy for insomnia reduces fear of sleep in individuals with posttraumatic stress disorder. Journal of Clinical Sleep Medicine, 14(7), 1177–1188. https://doi.org/10.5664/jcsm.7224

Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna Slajd 7 z 10

Slajd 8 z 10

Najskuteczniejszą metodą leczenia bezsenności uwarunkowanej jest terapia poznawczo-behawioralna bezsenności, czyli CBT-I. Uczy ona pacjenta, jak zastępować natrętne myśli o niemożności zaśnięcia bardziej relaksującymi treściami.

Piśmiennictwo:

Bajor, L. A., Balsara, C., & Osser, D. N. (2025). Posttraumatic Stress Disorder Psychopharmacology Algorithm Update—2024-2025. Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 35, 135–140. https://doi.org/10.5152/pcp.2025.241041
Kanady, J. C., Talbot, L. S., Maguen, S., Straus, L. D., Richards, A., Ruoff, L., & Neylan, T. C. (2018). Cognitive behavioral therapy for insomnia reduces fear of sleep in individuals with posttraumatic stress disorder. Journal of Clinical Sleep Medicine, 14(7), 1177–1188. https://doi.org/10.5664/jcsm.7224

Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna Slajd 8 z 10

Bezpłatne pliki do pobrania: „Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 9 z 10

Podsumowując kluczowe punkty: w tej części omówiliśmy trudności z zasypianiem, które mogą być głównym problemem lub problemem resztkowym po skutecznym leczeniu trudności z utrzymaniem snu prazosyną – lek ten nie działa nasennie i ma minimalne działanie ułatwiające zasypianie. Co zatem stosować przy trudnościach z zasypianiem? Zgodnie z zasadą preferowania leków o najlepszych lub przynajmniej pewnych dowodach skuteczności, którą stosujemy we wszystkich naszych algorytmach, wybraliśmy hydroksyzynę. Następnie proponujemy trazodon, który praktycznie nie był badany w PTSD, ale jest bardzo szeroko stosowany. Wydaje się pomagać w zasypianiu, choć zazwyczaj nie przynosi korzyści w przypadku koszmarów sennych i wybudzeń.

Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna Slajd 9 z 10

Slajd 10 z 10

Omówiłem również klonidynę jako obiecującą opcję terapeutyczną – działa bardziej nasennie niż prazosyna i prawdopodobnie skuteczniej ułatwia zasypianie. Wspomniałem już o opublikowanej serii 79 pacjentów leczonych klonidyną, spośród których 49% zostało ocenionych jako znacznie lub bardzo znacznie poprawionych w skali CGI.

Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna Slajd 10 z 10

Bezpłatne pliki do pobrania: „Inicjacja snu w PTSD: hydroksyzyna, trazodon i klonidyna”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Następna sekcja

06. Kwetiapina, benzodiazepiny i trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne: dlaczego należy ich unikać w leczeniu zaburzeń snu w PTSD

Cele edukacyjne:
Po ukończeniu tej aktywności uczestnik będzie potrafił:

Stosować sekwencyjny, oparty na dowodach naukowych algorytm farmakoterapii PTSD, w którym zaburzenia snu są leczone w pierwszej kolejności prazosyną i adjuwantowymi lekami nasennymi, przed włączeniem SSRI lub SNRI.
Porównywać skuteczność i ograniczenia SSRI, SNRI, leków przeciwpsychotycznych i leków przeciwdrgawkowych w PTSD oraz dobierać odpowiednie leki drugiego i trzeciego rzutu w przypadku nieskuteczności leczenia pierwszego wyboru.
Modyfikować postępowanie farmakologiczne u pacjentów z PTSD i chorobami współistniejącymi — w tym zaburzeniami związanymi z używaniem substancji psychoaktywnych, chorobą afektywną dwubiegunową, objawami psychotycznymi oraz w ciąży — a także stosować strategie augmentacji u pacjentów z częściową odpowiedzią na leczenie.

Data pierwotnej publikacji: 29 kwietnia 2026
Data wygaśnięcia: 29 kwietnia 2029

Wykładowca: David Osser, M.D.
Redaktor medyczny: Tomás Abudarham, M.D.

Istotne powiązania finansowe:

Żaden z wykładowców, organizatorów i recenzentów tej aktywności edukacyjnej nie zgłasza istotnych powiązań finansowych w ciągu ostatnich 24 miesięcy z niekwalifikującymi się firmami, których podstawową działalnością jest produkcja, marketing, sprzedaż, odsprzedaż lub dystrybucja produktów zdrowotnych stosowanych przez pacjentów lub u pacjentów.

Dane kontaktowe: W przypadku pytań dotyczących treści lub dostępu do tej aktywności prosimy o kontakt: support@psychopharmacologyinstitute.com

Instrukcja uczestnictwa i uzyskania punktów:
Uczestnicy muszą ukończyć aktywność online w podanym powyżej okresie ważności punktów.

Aby uzyskać punkty CME, wykonaj następujące kroki:

Zapoznaj się z wymaganymi treściami edukacyjnymi na stronie tego kursu.
Wypełnij ocenę po zakończeniu aktywności, aby przekazać informacje zwrotne niezbędne do celów ciągłej akredytacji oraz rozwoju przyszłych aktywności. UWAGA: wypełnienie oceny po quizie jest warunkiem otrzymania uzyskanych punktów.
Pobierz swój certyfikat.

Prosimy pamiętać, że daty ukończenia certyfikatów CME i SA CME są rejestrowane w czasie UTC. W zależności od lokalnej strefy czasowej aktywności ukończone późno w ciągu dnia mogą pojawić się na certyfikacie z datą następnego dnia.

Accreditation Statement:
This activity has been planned and implemented in accordance with the accreditation requirements and policies of the Accreditation Council for Continuing Medical Education through the joint providership of Medical Academy LLC and the Psychopharmacology Institute. Medical Academy is accredited by the ACCME to provide continuing medical education for physicians.

Oświadczenie o akredytacji (tłumaczenie referencyjne): Ta aktywność została zaplanowana i zrealizowana zgodnie z wymogami i zasadami akredytacji Accreditation Council for Continuing Medical Education, w ramach wspólnej organizacji Medical Academy LLC i Psychopharmacology Institute. Medical Academy posiada akredytację ACCME do prowadzenia ustawicznego kształcenia medycznego lekarzy.

Credit Designation Statement:
Medical Academy designates this enduring activity for a maximum of 1.5 AMA PRA Category 1 credit(s)™. Physicians should claim only the credit commensurate with the extent of their participation in the activity.

Oświadczenie o przyznawaniu punktów (tłumaczenie referencyjne): Medical Academy przyznaje tej stałej aktywności maksymalnie 1.5 AMA PRA Category 1 credit(s)™. Lekarze powinni ubiegać się wyłącznie o punkty odpowiadające zakresowi ich udziału w aktywności.

ANCC uznaje punkty AMA PRA Category 1 Credit(s)™ za godziny kontaktowe według następującego przelicznika: 1 CME = 1 godzina kontaktowa. Wszystkie nasze treści dotyczą psychofarmakologii, dlatego godziny farmakologii wykazane na certyfikacie odpowiadają punktom przyznanym za daną aktywność. Certyfikat podaje je w osobnym wierszu, oddzielnie od oświadczenia o przyznaniu punktów.

Oświadczenie o wykorzystaniu sztucznej inteligencji (AI):
Narzędzia sztucznej inteligencji (AI) mogły zostać wykorzystane na ograniczonych etapach opracowywania tej aktywności (np. przygotowanie wstępnej wersji lub dopracowanie języka). Konkretne narzędzie, wersja i data użycia są udokumentowane wewnętrznie.
AI nie określa zaleceń klinicznych. Cała treść jest sprawdzana, weryfikowana i zatwierdzana przez wymienionych wykładowców i redaktorów medycznych oraz odzwierciedla niezależny ludzki osąd kliniczny, zgodnie z ACCME Standards for Integrity and Independence in Accredited Continuing Education.