Darmowa sekcja - Video Lectures

08. Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki

Opublikowano 28 maja 2026 Data wygaśnięcia certyfikatu: 28 maja 2029 DOI: 10.64239/PI-PL-VL10408

Siobhan Gee, M.Pharm., P.G.Dip., M.R.Pharm.S., Ph.D.

Deputy Director of Pharmacy & Consultant Pharmacist for Liaison Psychiatry - South London and Maudsley NHS Foundation Trust

Kluczowe punkty

• Podjęzykowe podawanie iniekcyjnych preparatów ketaminy może przewyższać drogi dożylną lub podskórną pod względem tolerancji. W przypadkach, gdy ketamina jest wskazana, należy rozważyć tę drogę podania w pierwszej kolejności.
Selegilina przezskórna 6 mg/24 godziny eliminuje konieczność stosowania diety niskotyraminowej. Omija metabolizm pierwszego przejścia i ma udowodnioną skuteczność przeciwdepresyjną.
Citalopram dożylny nie posiada rejestracji, jednak pozostaje dostępny bezpośrednio od producenta. Ze względu na ryzyko wydłużenia odstępu QT obowiązkowe jest monitorowanie kardiologiczne.

Darmowe pliki do pobrania w celu dostępu offline

Darmowe pobranie pliku PDF
Darmowe pobranie pliku audio (MP3)
Darmowe pobranie wideo (MP4)

Slajdy i transkrypcja

Slajd 1 z 24

W tej części omówię alternatywne drogi podawania leków przeciwdepresyjnych, które mogą mieć istotne znaczenie u pacjentów niemogących połykać.

Piśmiennictwo:

Siobhan Gee, M.Pharm., P.G.Dip., M.R.Pharm.S., Ph.D.

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 1 z 24

Slajd 2 z 24

Doustne podawanie leków nie zawsze jest możliwe u pacjentów, którzy nie mogą lub nie chcą przyjmować leków tą drogą, albo gdy wchłanianie jelitowe leku jest upośledzone. Alternatywne metody leczenia, takie jak interwencje psychologiczne czy elektrowstrząsy, są często niepraktyczne lub przeciwwskazane u pacjentów w ciężkim stanie somatycznym. W niektórych sytuacjach konieczne może być zatem rozważenie wskazań i dróg podania leków wykraczających poza standardowe zapisy w charakterystyce produktu leczniczego.

Piśmiennictwo:

Royal College of Psychiatrists. (2017). *Use of licensed medicines for unlicensed applications in psychiatric practice* (2nd ed., College Report CR210). Author. https://tinyurl.com/2p9tvjuk

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 2 z 24

Bezpłatne pliki do pobrania: „Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 3 z 24

Leki psychotropowe, które nie są konwencjonalnie klasyfikowane jako leki przeciwdepresyjne, mogą wykazywać farmakologiczne działanie przeciwdepresyjne i być łatwiej dostępne w postaciach innych niż doustne. Na przykład wiele atypowych leków przeciwpsychotycznych jest dostępnych w formie iniekcji domięśniowych. Choć dane dotyczące ich stosowania w depresji ograniczają się do doustnego wspomagania standardowych leków przeciwdepresyjnych, mogą one stanowić opcję wartą rozważenia.

Piśmiennictwo:

Royal College of Psychiatrists. (2017). *Use of licensed medicines for unlicensed applications in psychiatric practice* (2nd ed., College Report CR210). Author. https://tinyurl.com/2p9tvjuk

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 3 z 24

Slajd 4 z 24

Stosowanie preparatów poza wskazaniami rejestracyjnymi lub podawanie zarejestrowanych preparatów drogami niezatwierdzonymi – takimi jak kruszenie tabletek czy podawanie przez zgłębniki do żywienia dojelitowego – wymaga udokumentowania uzasadnienia wyboru danego leku i drogi podania, podobnie jak w przypadku wszystkich preparatów stosowanych poza rejestracją. Należy dołożyć wszelkich starań, aby wyjaśnić to uzasadnienie pacjentowi i/lub jego najbliższym.

Piśmiennictwo:

Royal College of Psychiatrists. (2017). *Use of licensed medicines for unlicensed applications in psychiatric practice* (2nd ed., College Report CR210). Author. https://tinyurl.com/2p9tvjuk

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 4 z 24

Bezpłatne pliki do pobrania: „Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 5 z 24

Zgłębniki do żywienia dojelitowego. Jeśli pacjent ma założony zgłębnik do żywienia, leki można zazwyczaj podawać tą drogą. Istnieje kilka rodzajów zgłębników do żywienia dojelitowego. Mogą być wprowadzane przez nosogardło do żołądka – jest to zgłębnik nosowo-żołądkowy, czyli NG. Mogą też sięgać do jelita czczego – jest to zgłębnik nosowo-jelitowy, czyli NJ. Alternatywnie, oba rodzaje można wprowadzić bezpośrednio do przewodu pokarmowego przez powłoki brzuszne. Zgłębnik może prowadzić bezpośrednio do żołądka – jest to przezskórna endoskopowa gastrostomia, czyli PEG – lub do jelita czczego, czyli jejunostomia. Często stosuje się zgłębnik PEG z przedłużeniem do jelita czczego, nazywany niekiedy PEG-J.

Piśmiennictwo:

Kurien, M., Penny, H., & Sanders, D. S. (2015). Impact of direct drug delivery via gastric access devices. *Expert Opinion on Drug Delivery*, *12*(3), 455–463. https://doi.org/10.1517/17425247.2015.966683
McIntyre, C. M., & Monk, H. M. (2014). Medication absorption considerations in patients with postpyloric enteral feeding tubes. American Journal of Health-System Pharmacy, 71(7), 549–556. https://doi.org/10.2146/ajhp130597

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 5 z 24

Slajd 6 z 24

Podanie leku przez zgłębnik NG lub PEG nie powinno w istotny sposób zmieniać jego farmakokinetyki, ponieważ większość wchłaniania leków zachodzi w jelicie cienkim, które jest dystalnie od miejsca podania przez zgłębnik. Odnotowano jednak jeden przypadek obniżonych stężeń klozapiny w osoczu przy stosowaniu zgłębnika PEG. Dlatego, jeśli istnieje możliwość monitorowania stężenia leku podawanego przez zgłębnik, warto z niej skorzystać.

Piśmiennictwo:

Kuzin, M., Haen, E., Hiemke, C., Bochon, B., Bochon, K., Gründer, G., Paulzen, M., & Schoretsanitis, G. (2021). Body mass index as a determinant of clozapine plasma concentrations: A pharmacokinetic-based hypothesis. Journal of Psychopharmacology, 35(3), 273–278. https://doi.org/10.1177/0269881120985166
Kurien, M., Penny, H., & Sanders, D. S. (2015). Impact of direct drug delivery via gastric access devices. *Expert Opinion on Drug Delivery*, *12*(3), 455–463. https://doi.org/10.1517/17425247.2015.966683

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 6 z 24

Bezpłatne pliki do pobrania: „Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 7 z 24

Podawanie leków bezpośrednio do jelita czczego przez zgłębnik NJ lub PEG-J, określane również jako podanie pozaodźwiernikowe, jest bardziej problematyczne niż droga przez zgłębnik NG. Może dochodzić do zwiększonego wchłaniania wskutek ominięcia degradacji przez kwas żołądkowy lub zmniejszonego metabolizmu pierwszego przejścia – wszystkie te etapy zostają pominięte przy podaniu leku bezpośrednio do jelita czczego. Z drugiej strony może wystąpić zmniejszone wchłanianie z powodu pominięcia odcinka dwunastnicy, gdzie normalnie zachodzi część absorpcji.

Piśmiennictwo:

Kurien, M., Penny, H., & Sanders, D. S. (2015). Impact of direct drug delivery via gastric access devices. *Expert Opinion on Drug Delivery*, *12*(3), 455–463. https://doi.org/10.1517/17425247.2015.966683
McIntyre, C. M., & Monk, H. M. (2014). Medication absorption considerations in patients with postpyloric enteral feeding tubes. American Journal of Health-System Pharmacy, 71(7), 549–556. https://doi.org/10.2146/ajhp130597

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 7 z 24

Slajd 8 z 24

Ogólnie rzecz biorąc, jeśli istnieje możliwość podania leku przez zgłębnik dojelitowy, lepiej spróbować tej drogi i obserwować odpowiedź pacjenta, zamiast z góry ją odrzucać tylko dlatego, że nie jesteśmy pewni, gdzie dokładnie lek zostanie wchłonięty lub czy w ogóle zostanie wchłonięty. Podając lek przez zgłębnik dojelitowy, należy w miarę możliwości stosować komercyjne preparaty płynne, aby uniknąć ryzyka zatkania zgłębnika przy kruszeniu tabletek. Preparaty do rozpuszczania można rozpuścić w wodzie i podać przez zgłębnik. Jeśli nie ma dostępnego preparatu płynnego ani doustnego preparatu do rozpuszczania, w zdecydowanej większości przypadków kruszenie tabletek wiąże się z niewielkim ryzykiem. Celem kruszenia powinno być maksymalne zmniejszenie wielkości cząstek.

Piśmiennictwo:

Kurien, M., Penny, H., & Sanders, D. S. (2015). Impact of direct drug delivery via gastric access devices. *Expert Opinion on Drug Delivery*, *12*(3), 455–463. https://doi.org/10.1517/17425247.2015.966683
McIntyre, C. M., & Monk, H. M. (2014). Medication absorption considerations in patients with postpyloric enteral feeding tubes. American Journal of Health-System Pharmacy, 71(7), 549–556. https://doi.org/10.2146/ajhp130597

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 8 z 24

Bezpłatne pliki do pobrania: „Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 9 z 24

Monitorowanie stężeń leku w osoczu w celu ustalenia dawkowania przy stosowaniu zgłębnika dojelitowego jest zalecane szczególnie w przypadku leków o wąskim indeksie terapeutycznym, takich jak klozapina i lit.

Piśmiennictwo:

Kuzin, M., Haen, E., Hiemke, C., Bochon, B., Bochon, K., Gründer, G., Paulzen, M., & Schoretsanitis, G. (2021). Body mass index as a determinant of clozapine plasma concentrations: A pharmacokinetic-based hypothesis. Journal of Psychopharmacology, 35(3), 273–278. https://doi.org/10.1177/0269881120985166
Kurien, M., Penny, H., & Sanders, D. S. (2015). Impact of direct drug delivery via gastric access devices. *Expert Opinion on Drug Delivery*, *12*(3), 455–463. https://doi.org/10.1517/17425247.2015.966683

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 9 z 24

Slajd 10 z 24

Jeśli chodzi o leki przeciwdepresyjne, dostępnych jest bardzo niewiele ich komercyjnych preparatów w postaciach innych niż doustne. Większość istniejących preparatów nie posiada formalnych pozwoleń na dopuszczenie do obrotu i może być dostępna wyłącznie przez importerów farmaceutycznych lub wytwórców preparatów recepturowych. Idealny lek przeciwdepresyjny dla pacjenta, który nie może nic przyjmować doustnie, to przede wszystkim taki, który skutecznie leczy depresję. Jeśli znana jest historia odpowiedzi pacjenta na dany lek przeciwdepresyjny, powinno to być punktem wyjścia. Następnie wybór zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta, wymaganej szybkości działania, dostępnych dróg podania oraz przewidywanego czasu, przez jaki pacjent będzie pozostawał na czczo.

Piśmiennictwo:

Royal College of Psychiatrists. (2017). *Use of licensed medicines for unlicensed applications in psychiatric practice* (2nd ed., College Report CR210). Author. https://tinyurl.com/2p9tvjuk

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 10 z 24

Bezpłatne pliki do pobrania: „Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 11 z 24

Omówię teraz poszczególne drogi podania leków przeciwdepresyjnych, które mogą być dostępne. Leki przeciwdepresyjne podawane podjęzykowo. Istnieje niewielka liczba opisów przypadków potwierdzających skuteczność płynnej fluoksetyny podawanej podjęzykowo u pacjentów z depresją w ciężkim stanie somatycznym. Badania wykazują, że dawki do 60 mg na dobę pozwalają uzyskać stężenia fluoksetyny i norfluoksetyny w osoczu w dolnym zakresie proponowanego zakresu terapeutycznego. Może to być zatem opcja do rozważenia, choć osiągnięcie stężeń terapeutycznych może stanowić wyzwanie.

Piśmiennictwo:

Pakyurek M, Pasol E. (1999). Sublingually administered fluoxetine for major depression in medically compromised patients. Am J Psychiatry, 156(11):1833-4. PMID: 10553754.

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 11 z 24

Slajd 12 z 24

Iniekcja ketaminy była również stosowana podjęzykowo z pozornie dobrą skutecznością. Co więcej, ta droga podania może być lepiej tolerowana niż inne, takie jak podanie dożylne czy podskórne. Chodzi tu o stosowanie ampułek z ketaminą do iniekcji podawanych podjęzykowo.

Piśmiennictwo:

Swainson, J., & Khullar, A. (2020). Sublingual ketamine: An option for increasing accessibility of ketamine treatments for depression? *The Journal of Clinical Psychiatry*, *81*(1), 19lr13146. https://doi.org/10.4088/JCP.19lr13146

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 12 z 24

Bezpłatne pliki do pobrania: „Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 13 z 24

Leki przeciwdepresyjne podawane do jamy ustnej (policzkowo). Selegilina jest dostępna w niektórych krajach w postaci liofilizatów doustnych przeznaczonych do wchłaniania w jamie ustnej. W tym wskazaniu jest zarejestrowana do leczenia choroby Parkinsona. Selegilina w dawkach 1,25 mg dostępnych jako liofilizaty doustne wykazuje selektywne działanie hamujące MAO-B. Brak działania na MAO-A w ośrodkowym układzie nerwowym przy tych bardzo niskich dawkach prawdopodobnie wyklucza aktywność przeciwdepresyjną. Istnieje bardzo małe badanie dotyczące selegiliny w postaci tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej w dawce 10 mg na dobę, które wykazało istotne hamowanie MAO-A w mózgu, jednak aktywność kliniczna przeciwdepresyjna nie była przedmiotem oceny.

Piśmiennictwo:

Morgan, P. T. (2007). Treatment-resistant depression: Response to low-dose transdermal but not oral selegiline. Journal of Clinical Psychopharmacology, 27(3), 313–314. https://doi.org/10.1097/01.jcp.0000270085.15253.15
Fowler, J. S., Logan, J., Volkow, N. D., Shumay, E., McCall-Perez, F., Jayne, M., Wang, G. J., Alexoff, D. L., Apelskog-Torres, K., Hubbard, B., Carter, P., King, P., Fahn, S., Gilmor, M., Telang, F., Shea, C., Xu, Y., & Muench, L. (2015). Evidence that formulations of the selective MAO-B inhibitor, selegiline, which bypass first-pass metabolism, also inhibit MAO-A in the human brain. Neuropsychopharmacology, 40(3), 650–657. https://doi.org/10.1038/npp.2014.214

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 13 z 24

Slajd 14 z 24

Istnieje jeden opis przypadku dotyczący policzkowgo podania tabletek amitryptyliny, przy którym udało się osiągnąć terapeutyczne stężenia w osoczu. Ogólnie jednak nie dysponujemy lekami przeciwdepresyjnymi specjalnie zaprojektowanymi do wchłaniania w jamie ustnej.

Piśmiennictwo:

Robbins, B., & Reiss, R. A. (1999). Amitriptyline absorption in a patient with short bowel syndrome. The American Journal of Gastroenterology, 94(8), 2302–2304. https://doi.org/10.1111/j.1572-0241.1999.01323.x

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 14 z 24

Bezpłatne pliki do pobrania: „Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 15 z 24

Przechodząc do dożylnych leków przeciwdepresyjnych: istnieją niewielkie badania sugerujące, że podanie dożylne może zapewniać szybsze ustępowanie objawów, jednak dane dotyczące skuteczności w porównaniu z drogą doustną są dość niespójne. Amitryptylina dożylna jest dostępna w niektórych krajach europejskich. Klomipramina dożylna jest stosowana w pulsacyjnym nasycaniu w lekoopornym OCD i depresji.

Piśmiennictwo:

Koran, L. M., Sallee, F. R., & Pallanti, S. (1997). Rapid benefit of intravenous pulse loading of clomipramine in obsessive-compulsive disorder. The American Journal of Psychiatry, 154(3), 396–401. https://doi.org/10.1176/ajp.154.3.396
Collins, J. J., Kerner, J., Sentivany, S., & Berde, C. B. (1995). Intravenous amitriptyline in pediatrics. Journal of Pain and Symptom Management, 10(6), 471–475. https://doi.org/10.1016/0885-3924(95)00062-4

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 15 z 24

Slajd 16 z 24

Citalopram dożylny nie jest preparatem zarejestrowanym, ale można go zamówić bezpośrednio u producenta. Podanie dożylne citalopramu wymaga monitorowania kardiologicznego ze względu na ryzyko wydłużenia odstępu QT. Mirtazapina dożylna była stosowana w warunkach szpitalnych, jednak jak dotąd nie jest dostępna jako preparat komercyjny. Wreszcie breksanolon podawany jest w ciągłym wlewie dożylnym, ale wyłącznie w depresji poporodowej, a jego mechanizm działania sprawia, że jest to jedyne wskazanie, w którym wykazuje skuteczność.

Piśmiennictwo:

Royal College of Psychiatrists. (2017). *Use of licensed medicines for unlicensed applications in psychiatric practice* (2nd ed., College Report CR210). Author. https://tinyurl.com/2p9tvjuk
Edinoff, A. N., Odisho, A. S., Lewis, K., Kaskas, A., Hunt, G., Cornett, E. M., Kaye, A. D., Kaye, A., Morgan, J., Barrilleaux, P. S., Lewis, D., Viswanath, O., & Urits, I. (2021). Brexanolone, a GABAA modulator, in the treatment of postpartum depression in adults: A comprehensive review. Frontiers in Psychiatry, 12, 699740. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.699740

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 16 z 24

Bezpłatne pliki do pobrania: „Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 17 z 24

Przezskórne leki przeciwdepresyjne. Przezskórna selegilina jest jedynym komercyjnie dostępnym przezskórnym lekiem przeciwdepresyjnym. Jest zarejestrowana w Wielkiej Brytanii, omija metabolizm pierwszego przejścia i ma udowodnioną skuteczność w depresji. Zakres dawkowania wynosi od 6 do 12 mg na 24 godziny, a niższe dawki nie wymagają ograniczeń dietetycznych dotyczących tyraminy. Oczywiście u pacjentów pozostających na czczo kwestia ta i tak nie stanowi problemu. Nie ma innych przezskórnych leków przeciwdepresyjnych. Niektóre trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne – nortryptylina i amitryptylina – były wytwarzane w postaci plastrów, jednak są one przeznaczone do leczenia bólu, a stosowane dawki są prawdopodobnie zbyt niskie, aby wykazywać działanie przeciwdepresyjne.

Piśmiennictwo:

Morgan, P. T. (2007). Treatment-resistant depression: Response to low-dose transdermal but not oral selegiline. Journal of Clinical Psychopharmacology, 27(3), 313–314. https://doi.org/10.1097/01.jcp.0000270085.15253.15
Amsterdam, J. D., & Bodkin, J. A. (2006). Selegiline transdermal system in the prevention of relapse of major depressive disorder: a 52-week, double-blind, placebo-substitution, parallel-group clinical trial. Journal of Clinical Psychopharmacology, 26(6), 579–586. https://doi.org/10.1097/01.jcp.0000239794.37073.70

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 17 z 24

Slajd 18 z 24

Doodbytnicze leki przeciwdepresyjne. Doodbytnicze leki przeciwdepresyjne są dostępne w aptekach recepturowych. Czopki z amitryptyliną były wytwarzane przez apteki, więc mogą być dostępne. Kapsułki doksepiny były podawane doodbytniczo w leczeniu bólu związanego z nowotworem i w opisie przypadku uzyskano stężenia w osoczu mieszczące się w przypuszczalnym zakresie terapeutycznym. Istnieją przykłady recepturowo wytwarzanych czopków z imipraminą i klomipraminą, które pozwalają uzyskać stężenia w osoczu porównywalne z drogą doustną.

Piśmiennictwo:

Adams, S. (1982). Amitriptyline suppositories. *The New England Journal of Medicine*, *306*(16), 996. https://doi.org/10.1056/nejm198204223061622
Storey, P., & Trumble, M. (1992). Rectal doxepin and carbamazepine therapy in patients with cancer. *The New England Journal of Medicine*, *327*(18), 1318–1319.
Chaumeil, J. C., Khoury, J. M., Zuber, M., Courteille, F., Piraube, C., Gard, C., & Bellenger, P. (1988). Formulation of suppositories containing imipramine and clomipramine chlorhydrates. *Drug Development and Industrial Pharmacy*, *14*(15–17), 2225–2239. https://doi.org/10.3109/03639048809152012

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 18 z 24

Bezpłatne pliki do pobrania: „Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 19 z 24

Trazodon był z powodzeniem podawany w postaci czopka po zabiegu operacyjnym u pacjenta, który przed operacją był stabilny na doustnej postaci leku. Istnieje również opis przypadku skutecznego doodbytniczego podania tabletek sertraliny u krytycznie chorego pacjenta z zaburzeniami czynności jelit. Droga doodbytnicza jest zatem całkiem dobrą opcją podawania leków, jednak trudno jest znaleźć leki przeciwdepresyjne dostępne w tej postaci.

Piśmiennictwo:

Leung, J. G., Philbrick, K. L., Loomis, E. A., & Frazee, E. (2017). Rectal bioavailability of sertraline tablets in a critically ill patient with bowel compromise. *Journal of Clinical Psychopharmacology*, *37*(3), 372–373. https://doi.org/10.1097/JCP.0000000000000685
Gee, S., & Taylor, D. M. (2024). *The Maudsley prescribing guidelines for mental health conditions in physical illness*. Wiley-Blackwell. https://doi.org/10.1002/9781394192403

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 19 z 24

Slajd 20 z 24

Donosowe leki przeciwdepresyjne. Esketamina jest dostępna w postaci aerozolu do nosa. Jest zarejestrowana w Wielkiej Brytanii od 2019 roku, a w USA od 2020 roku, do leczenia lekoopornej dużej depresji. Wymaga określonej techniki podania – pochylenia głowy i wciągnięcia aerozolu – co może być niemożliwe do wykonania u pacjenta w ciężkim stanie somatycznym. Brytyjski Narodowy Instytut Zdrowia i Doskonałości Klinicznej (NICE) nie zalecił donosowej ketaminy do stosowania w lekoopornej depresji ze względu na wątpliwości dotyczące skuteczności klinicznej i opłacalności, choć należy zaznaczyć, że dotyczy to długotrwałego stosowania, co może być mniej istotne w przypadku pacjentów pozostających na czczo.

Piśmiennictwo:

Mischel, N. A., & Balon, R. (2021). Esketamine: A drug to treat resistant depression that brings more questions than answers. Journal of Clinical Psychopharmacology, 41(3), 233–235. https://doi.org/10.1097/JCP.0000000000001395

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 20 z 24

Bezpłatne pliki do pobrania: „Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 21 z 24

Kluczowe zasady stosowania leków przeciwdepresyjnych u pacjentów pozostających na czczo. Jeśli pacjent ma założony zgłębnik dojelitowy, powinien on być preferowaną drogą podawania leków u osób niemogących przyjmować leków doustnie. Brakuje wiarygodnych danych dotyczących dokładnego miejsca wchłaniania leków w przewodzie pokarmowym. Brak tych informacji nie powinien jednak stanowić przeszkody w próbie zastosowania tej drogi i obserwacji odpowiedzi pacjenta. W najgorszym przypadku lek po prostu nie zadziała. Preparaty płynne lub doustne preparaty do rozpuszczania są preferowane do podawania przez zgłębniki dojelitowe.

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 21 z 24

Slajd 22 z 24

Płynna fluoksetyna i płynna ketamina były stosowane podjęzykowo. Selegilina, będąca inhibitorem MAO, jest dostępna w niektórych krajach w postaci liofilizatów doustnych, choć do uzyskania hamowania MAO-A w mózgu niezbędnego dla efektu przeciwdepresyjnego potrzebne są wysokie dawki. Istnieją opisy przypadków dotyczące policzkowgo stosowania tabletek amitryptyliny oraz doustnych tabletek ulegających rozpadowi mirtazapiny, jednak należy pamiętać, że preparaty doustne ulegające rozpadowi nie są przeznaczone do wchłaniania w jamie ustnej – lek rozpuszcza się w ślinie, która następnie jest połykana.

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 22 z 24

Bezpłatne pliki do pobrania: „Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Slajd 23 z 24

Citalopram dożylny jest dostępny na bezpośrednie zamówienie u producenta. Preparaty amitryptyliny do iniekcji domięśniowych można podawać dożylnie, jednak w większości krajów nie są już dostępne. Natomiast klomipramina dożylna jest bardzo dobrze przebadana i dostępna jako zarejestrowany preparat w niektórych krajach. Trazodon może być dostępny w postaci domięśniowej lub dożylnej we Włoszech.

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 23 z 24

Slajd 24 z 24

Ketamina podawana dożylnie, domięśniowo lub podskórnie jest szeroko przebadana, powszechnie dostępna i wykazuje skuteczne działanie przeciwdepresyjne. Depot flupentiksolu był również stosowany w małych dawkach w depresji. Selegilina jest dostępna w postaci plastra transdermalnego w niektórych krajach. Możliwe jest lokalne wytworzenie czopków z lekami przeciwdepresyjnymi, a esketamina jest dostępna w postaci aerozolu do nosa w niektórych krajach.

Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki Slajd 24 z 24

Bezpłatne pliki do pobrania: „Leki przeciwdepresyjne gdy pacjent nie może połykać: drogi podania, dostępne preparaty i praktyczne wskazówki”

Gotowe!

Prosimy sprawdzić skrzynkę odbiorczą — wysłaliśmy tam wszystkie materiały.

Następna sekcja

09. Przypadek kliniczny: zaburzenie schizoafektywne, zawał mięśnia sercowego i ostre uszkodzenie nerek

Cele edukacyjne:
Po ukończeniu tej aktywności uczestnik będzie potrafił:

Podejmować oparte na dowodach naukowych decyzje dotyczące przepisywania leków stosowanych w ADHD, leków przeciwdepresyjnych, przeciwpsychotycznych i stabilizatorów nastroju u pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego, w tym uwzględniać ryzyko krwawienia, wydłużenie odstępu QT oraz interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi.
Dobierać i modyfikować leczenie u pacjentów poddawanych hemodializie, w tym stosować strategie dawkowania litu po dializie, rozważać zastosowanie depot leków przeciwpsychotycznych oraz identyfikować leki kumulujące się w schyłkowej niewydolności nerek.
Identyfikować alternatywne drogi podania leków przeciwdepresyjnych u pacjentów, którzy nie mogą przyjmować leków doustnie, w tym drogi: dojelitową (przez zgłębnik), podjęzykową, dożylną/domięśniową, przezskórną, doodbytniczą i donosową.

Data pierwotnej publikacji: 28 maja 2026
Data wygaśnięcia: 28 maja 2029

Wykładowca: Siobhan Gee, M.Pharm., P.G.Dip., M.R.Pharm.S., Ph.D.
Redaktor medyczny: Tomás Abudarham, M.D.

Istotne powiązania finansowe:

Siobhan Gee, M.Pharm., P.G.Dip., M.R.Pharm.S., Ph.D. zgłasza następujące powiązania:
– Teva Pharmaceuticals: Speaker fees (one lecture)
– Janssen Pharmaceuticals: Speaker fees
– Bristol Myers Squibb: Expert consultee – fees

Wszystkie wymienione powyżej istotne powiązania finansowe zostały zminimalizowane przez Medical Academy i Psychopharmacology Institute.

Żaden z pozostałych wykładowców, organizatorów i recenzentów tej aktywności edukacyjnej nie zgłasza istotnych powiązań finansowych w ciągu ostatnich 24 miesięcy z niekwalifikującymi się firmami, których podstawową działalnością jest produkcja, marketing, sprzedaż, odsprzedaż lub dystrybucja produktów zdrowotnych stosowanych przez pacjentów lub u pacjentów.

Dane kontaktowe: W przypadku pytań dotyczących treści lub dostępu do tej aktywności prosimy o kontakt: support@psychopharmacologyinstitute.com

Instrukcja uczestnictwa i uzyskania punktów:
Uczestnicy muszą ukończyć aktywność online w podanym powyżej okresie ważności punktów.

Aby uzyskać punkty CME, wykonaj następujące kroki:

Zapoznaj się z wymaganymi treściami edukacyjnymi na stronie tego kursu.
Wypełnij ocenę po zakończeniu aktywności, aby przekazać informacje zwrotne niezbędne do celów ciągłej akredytacji oraz rozwoju przyszłych aktywności. UWAGA: wypełnienie oceny po quizie jest warunkiem otrzymania uzyskanych punktów.
Pobierz swój certyfikat.

Prosimy pamiętać, że daty ukończenia certyfikatów CME i SA CME są rejestrowane w czasie UTC. W zależności od lokalnej strefy czasowej aktywności ukończone późno w ciągu dnia mogą pojawić się na certyfikacie z datą następnego dnia.

Accreditation Statement:
This activity has been planned and implemented in accordance with the accreditation requirements and policies of the Accreditation Council for Continuing Medical Education through the joint providership of Medical Academy LLC and the Psychopharmacology Institute. Medical Academy is accredited by the ACCME to provide continuing medical education for physicians.

Oświadczenie o akredytacji (tłumaczenie referencyjne): Ta aktywność została zaplanowana i zrealizowana zgodnie z wymogami i zasadami akredytacji Accreditation Council for Continuing Medical Education, w ramach wspólnej organizacji Medical Academy LLC i Psychopharmacology Institute. Medical Academy posiada akredytację ACCME do prowadzenia ustawicznego kształcenia medycznego lekarzy.

Credit Designation Statement:
Medical Academy designates this enduring activity for a maximum of 1.25 AMA PRA Category 1 credit(s)™. Physicians should claim only the credit commensurate with the extent of their participation in the activity.

Oświadczenie o przyznawaniu punktów (tłumaczenie referencyjne): Medical Academy przyznaje tej stałej aktywności maksymalnie 1.25 AMA PRA Category 1 credit(s)™. Lekarze powinni ubiegać się wyłącznie o punkty odpowiadające zakresowi ich udziału w aktywności.

ANCC uznaje punkty AMA PRA Category 1 Credit(s)™ za godziny kontaktowe według następującego przelicznika: 1 CME = 1 godzina kontaktowa. Wszystkie nasze treści dotyczą psychofarmakologii, dlatego godziny farmakologii wykazane na certyfikacie odpowiadają punktom przyznanym za daną aktywność. Certyfikat podaje je w osobnym wierszu, oddzielnie od oświadczenia o przyznaniu punktów.

Oświadczenie o wykorzystaniu sztucznej inteligencji (AI):
Narzędzia sztucznej inteligencji (AI) mogły zostać wykorzystane na ograniczonych etapach opracowywania tej aktywności (np. przygotowanie wstępnej wersji lub dopracowanie języka). Konkretne narzędzie, wersja i data użycia są udokumentowane wewnętrznie.
AI nie określa zaleceń klinicznych. Cała treść jest sprawdzana, weryfikowana i zatwierdzana przez wymienionych wykładowców i redaktorów medycznych oraz odzwierciedla niezależny ludzki osąd kliniczny, zgodnie z ACCME Standards for Integrity and Independence in Accredited Continuing Education.