Sebastián Malleza, M.D.

Niniejszy przewodnik dotyczy fluoksetyny — SSRI o najdłuższym okresie półtrwania i jedynego leku przeciwdepresyjnego zatwierdzonego przez FDA w leczeniu bulimii psychicznej. Lek ten jest również zatwierdzony przez FDA w leczeniu dużej depresji, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego, zaburzenia lękowego z napadami lęku i przedmiesiączkowego zaburzenia dysforycznego, a w połączeniu z olanzapiną — w leczeniu depresji w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu I oraz depresji lekoopornej. U dorosłych jest to lek z grupy SSRI pierwszego wyboru, wybierany ze względu na okres półtrwania i tolerancję, a nie skuteczność, która w badaniach bezpośrednio porównujących leki przeciwdepresyjne plasuje się w dolnej części rankingu. Pominięcie dawki powoduje rzadsze objawy odstawienne niż w przypadku sertraliny czy paroksetyny; wadami są działanie aktywizujące, utrata apetytu oraz większa liczba interakcji lekowych niż w przypadku większości SSRI, zachodzących za pośrednictwem CYP2D6 i CYP2C19. Przewodnik szczegółowo omawia pozycję kliniczną fluoksetyny wśród SSRI, dawkę 60 mg w bulimii, leki stosowane jednocześnie, które wymagają zmniejszenia dawki lub zastosowania innego leku przeciwdepresyjnego, zamianę leku na fluoksetynę i z niej, stopniowe odstawianie oraz stosowanie w ciąży, w okresie karmienia piersią i u osób starszych.

Niniejszy Przewodnik omawia kariprazynę, częściowego agonistę dopaminy zatwierdzonego przez FDA w schizofrenii, ostrej manii, jako leczenie wspomagające w zaburzeniu depresyjnym nawracającym oraz — w odróżnieniu od arypiprazolu — w depresji w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu I. Lek powoduje niewielki przyrost masy ciała i niewielką zmianę stężenia prolaktyny w krótkim okresie stosowania i należy do grupy leków przeciwpsychotycznych o najmniejszym działaniu sedatywnym; kompromisem jest zależna od dawki akatyzja, skuteczność w dolnej granicy dla tej klasy leków w ostrej schizofrenii oraz metabolit o okresie półtrwania wynoszącym od jednego do trzech tygodni. Przewodnik omawia pozycję kliniczną leku w każdym ze wskazań, hipotezę receptora D3 i dowody dotyczące objawów negatywnych, przyczyny, dla których ocena każdej dawki wymaga kilku tygodni, postępowanie w akatyzji, redukcję dawki przy inhibitorach CYP3A4 oraz stosowanie w ciąży, w okresie karmienia piersią i u osób starszych.

Niniejszy przewodnik omawia lumateperone — atypowy lek przeciwpsychotyczny drugiej generacji zatwierdzony w leczeniu schizofrenii, depresji w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu I lub II oraz jako leczenie uzupełniające w epizodzie dużej depresji. Lek charakteryzuje się niskim ryzykiem wystąpienia objawów pozapiramidowych, podwyższenia stężenia prolaktyny oraz przyrostu masy ciała; jego ograniczenia to nadmierna senność oraz najmniejszy spośród 24 leków przeciwpsychotycznych rozmiar efektu w ostrej fazie schizofrenii. Przewodnik szczegółowo omawia pozycję kliniczną leku w każdym ze wskazań oraz jego porównanie z innymi lekami przeciwpsychotycznymi, profil receptorowy leżący u podstaw jego tolerancji, stałą dawkę 42 mg, wskazania do jej redukcji oraz induktory CYP3A4, których należy unikać, a także stosowanie leku w ciąży, podczas karmienia piersią oraz u osób starszych.

Ten przewodnik omawia dwie rejestracje leków pierwszych w swojej klasie z połowy 2026 roku — centanafadynę w ADHD i oveporekston w narkolepsji typu 1 — a także nowe zalecenia dotyczące progów dawkowania w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym, stężeń litu w surowicy warunkujących ryzyko nerkowe oraz stanowiska AASM, w którym CBT-I porównano z leczeniem skojarzonym w przewlekłej bezsenności.

Ten przewodnik przedstawia lekarzom oparte na dowodach podejście do hiponatremii związanej ze stosowaniem leków przeciwdepresyjnych: w jaki sposób rozwija się zespół nieadekwatnej antydiurezy (SIAD), których pacjentów i kiedy monitorować, jak rozpoznać objawy mogące imitować depresję oraz jak prowadzić leczenie i stosować strategie zmiany leku w dalszym postępowaniu.

Niniejszy przewodnik omawia gepiron, pierwszego zarejestrowanego przez FDA selektywnego agonistę receptora 5-HT1A w leczeniu dużego zaburzenia depresyjnego; jego korzystny profil w zakresie seksualnych działań niepożądanych i neutralność metaboliczną w odniesieniu do masy ciała, zależne od dawki wydłużenie odstępu QTc wymagające monitorowania EKG, konieczność przyjmowania z posiłkiem oraz przeciwwskazanie do stosowania z silnymi inhibitorami CYP3A4. Przedstawia także wyjątkowo burzliwą drogę gepironu do rejestracji — cztery odmowy FDA i negatywne głosowanie komitetu doradczego w sprawie jego skuteczności w 2015 roku, zanim FDA zatwierdziła lek w 2023 roku w oparciu o skromne dane.

Ten przewodnik przedstawia praktyczne wskazówki kliniczne z dorocznego kongresu ASCP 2026: odstawianie leków w złożonych schematach terapeutycznych metodą „farmakoarcheologii”, właściwą interpretację tego, co rejestracja FDA potwierdza, a czego nie, dobór leku przeciwpsychotycznego i dostęp do klozapiny w zależności od pochodzenia etnicznego i metabolizmu (z uwzględnieniem łagodnej neutropenii etnicznej oraz bezpieczeństwa w pierwszym trymestrze), a także rozpoznawanie zależnych od wieku działań neuropsychiatrycznych montelukastu.

Ten przewodnik zawiera kompleksowe omówienie połączenia dekstrometorfan/bupropion — pierwszego doustnego antagonisty receptora NMDA zarejestrowanego w leczeniu dużego zaburzenia depresyjnego oraz, od kwietnia 2026 roku, pierwszego leku niebędącego lekiem przeciwpsychotycznym zatwierdzonego przez FDA w leczeniu pobudzenia w otępieniu w chorobie Alzheimera. Opisano unikalny mechanizm działania i szybki początek działania przeciwdepresyjnego w MDD, schematy titracji specyficzne dla poszczególnych wskazań (w tym wolniejszą titrację z zastosowaniem nowej tabletki 30 mg/105 mg w pobudzeniu w chorobie Alzheimera), dane potwierdzające skuteczność, interakcje lekowe wynikające z hamowania CYP2D6, nowo dodane ostrzeżenie dotyczące hiponatremii oraz szczególne uwagi dotyczące pacjentów w wieku podeszłym, osób słabo metabolizujących z udziałem CYP2D6 i innych populacji.

Niniejszy przewodnik omawia bezpieczeństwo stosowania trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych na wszystkich etapach terapii: interakcje z inhibitorami CYP2D6 (fluoksetyną, paroksetyną, bupropionem), dawkowanie u osób wolno i ultraszybko metabolizujących zgodnie z wytycznymi CPIC, ustrukturyzowane zasady monitorowania, dobór leku w ciąży, w okresie karmienia piersią i u osób starszych oraz rozpoznawanie przedawkowania.

Niniejszy przewodnik omawia trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne jako opcję drugiego lub trzeciego rzutu, obejmując rozróżnienie na aminy trzeciorzędowe i drugorzędowe oraz jego znaczenie dla tolerancji leczenia, schemat decyzyjny doboru leku, terapeutyczne monitorowanie stężeń leków zgodnie z zaleceniami AGNP wraz z zakresami referencyjnymi dla wszystkich sześciu najczęściej stosowanych substancji, strategie dawkowania i titracji oraz protokoły zmiany leku.

Niniejszy przewodnik przedstawia stratyfikację działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego wywoływanych przez leki przeciwdepresyjne — nudności, biegunki, zaparć i suchości w jamie ustnej — w oparciu o mechanizmy receptorowe, wskazuje kluczowe kategorie ryzyka oraz nieliniowe zależności dawka–odpowiedź, a także omawia postępowanie ukierunkowane na poszczególne objawy, w tym kryteria zmiany leku, zastosowanie ondansetronu, pilokarpiny w kserostomii oraz strategie ograniczania efektu nocebo.

Niniejszy przewodnik stanowi kompleksowe omówienie buspironu, częściowego agonisty receptorów 5-HT1A zarejestrowanego w leczeniu zaburzenia lękowego uogólnionego, obejmujące jego unikalny, niezwiązany z układem GABA-ergicznym mechanizm działania, farmakokinetykę, istotne interakcje z inhibitorami i induktorami CYP3A4, strategie dawkowania, działania niepożądane, zagadnienia dotyczące różnych populacji szczególnych oraz pozycję kliniczną leku przeciwlękowego bez działania sedatywnego i bez ryzyka uzależnienia.